Oszustwa internetowe związane z rachunkami bankowymi mogą polegać na przejęciu dostępu do konta, kradzieży danych karty, nakłonieniu do wykonania przelewu albo podszywaniu się pod pracownika banku. Stosowane są również phishing, fałszywe strony internetowe i oszustwa telefoniczne. W przypadku oszustwa internetowego najważniejsza jest szybka reakcja: trzeba zabezpieczyć rachunek, zgłosić oszustwo bankowi, złożyć reklamację oraz zawiadomić Policję lub prokuraturę.
Phishing to metoda oszustwa internetowego, w której przestępcy podszywają się pod zaufane instytucje (np. banki, urzędy skarbowe, firmy kurierskie) lub znane osoby. Ich celem jest nakłonienie ofiary do kliknięcia złośliwego linku, pobrania zawirusowanego załącznika lub przekazania poufnych danych.
Pierwsze kroki po otrzymaniu informacji o oszustwie
Jeżeli klient zauważy nieznaną płatność, przelew na konto oszusta albo podejrzane logowanie, powinien natychmiast skontaktować się z bankiem.
Należy korzystać wyłącznie z oficjalnej infolinii, aplikacji lub placówki, a nie z numeru przekazanego przez rozmówcę.
Adw. Andrzej Pazdyga
W przypadku oszustwa bankowego trzeba przede wszystkim:
- zablokować bankowość elektroniczną i mobilną;
- zastrzec kartę, jeżeli mogły zostać ujawnione dane karty;
- zmienić dane logowania z bezpiecznego urządzenia;
- sprawdzić limity i listę zaufanych odbiorców;
- włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA);
- zażądać próby zatrzymania przelewu.
Bankowi należy podać numer konta oszusta, kwotę, godzinę operacji i sposób jej zatwierdzenia. Numer konta oszusta powinien zostać zapisany razem z potwierdzeniem transakcji. Dokumentacja incydentu może obejmować także SMS-y, wiadomości e-mail, historię połączeń, adresy stron oraz informacje o próbie wyłudzenia danych.
Sprawdź: Pozew o zapłatę
Nieautoryzowana transakcja a przelew wykonany przez klienta
W przypadku bankowego oszustwa internetowego trzeba ustalić, czy doszło do transakcji autoryzowanej, czy nieautoryzowanej. Zgodnie z art. 40 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych transakcja jest autoryzowana, jeżeli płatnik wyraził zgodę na jej wykonanie w sposób przewidziany w umowie z bankiem.
Autoryzacji nie należy jednak utożsamiać z uwierzytelnieniem. Sam fakt użycia hasła, kodu SMS lub aplikacji nie przesądza jeszcze, że klient wyraził zgodę na konkretną operację. Art. 45 ust. 2 ustawy stanowi, że samo wykazanie zarejestrowanego użycia instrumentu płatniczego nie wystarcza do udowodnienia autoryzacji ani rażącego niedbalstwa klienta.
Jeżeli cyberprzestępca sam zalogował się na rachunek i zlecił płatność, może to być nieautoryzowana transakcja. Inaczej wygląda sytuacja, gdy ofiara, zmanipulowana przez osobę podającą się za pracownika banku, osobiście zleciła i zatwierdziła przelew. Taka operacja może zostać uznana za autoryzowaną, mimo że prowadziła do wyłudzenia pieniędzy. Dlatego w reklamacji trzeba dokładnie opisać, kto faktycznie wprowadził dane transakcji i kto ją zatwierdził.
Sprawdź także: Sprawy o eksmisję
Jak złożyć reklamację w banku?
Reklamacja w banku może zostać złożona pisemnie, elektronicznie, telefonicznie albo ustnie do protokołu w placówce. Wynika to z art. 3 ustawy o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego. Najbezpieczniej skorzystać z formy pozostawiającej potwierdzenie złożenia i numer sprawy.
Reklamacja bankowa powinna zawierać:
- dane klienta i numer rachunku;
- datę oraz kwotę transakcji;
- numer konta oszusta;
- informację, czy klient wyraził zgodę na operację;
- opis rozmowy, phishingu lub próby wyłudzenia danych;
- wykaz załączonych dowodów;
- jednoznaczne żądanie zwrotu pieniędzy.
Jeżeli była to nieautoryzowana transakcja, można wskazać: „Nie wyraziłem zgody na wykonanie opisanej transakcji. Na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy o usługach płatniczych żądam niezwłocznego zwrotu środków i przywrócenia rachunku do stanu sprzed jej wykonania”.
Tak sformułowana reklamacja w banku jest skuteczniejsza niż ogólna prośba o sprawdzenie sprawy. Warto również zażądać przedstawienia sposobu autoryzacji, adresów IP, danych urządzenia oraz informacji o zastosowanych mechanizmach bezpieczeństwa.
Przygotowujemy także pisma procesowe w sprawach karnych.
Kiedy bank powinien zwrócić pieniądze?
Art. 44 ustawy o usługach płatniczych nakazuje niezwłocznie powiadomić bank o nieautoryzowanej lub nieprawidłowo wykonanej operacji. Nie warto zatem czekać – wyłudzenia pieniędzy należy zgłaszać natychmiast.
Ciężar udowodnienia, że transakcja została autoryzowana, spoczywa na banku na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy. Jeżeli wystąpiła nieautoryzowana transakcja, art. 46 ust. 1 przewiduje zwrot środków najpóźniej do końca następnego dnia roboczego po jej stwierdzeniu albo zgłoszeniu.
Bank może wstrzymać zwrot, gdy ma uzasadnione i należycie udokumentowane podstawy, aby podejrzewać oszustwo ze strony klienta, i pisemnie powiadomi o tym organy ścigania. Nie wystarczy natomiast samo stwierdzenie, że użyto prawidłowego kodu lub urządzenia.
Polecamy sprawdzić naszą ofertę spraw związanych z podziałem majątku.
Ile czasu bank ma na rozpatrzenie reklamacji?
W sprawach dotyczących usług płatniczych, w tym nieautoryzowanych transakcji, bank powinien udzielić odpowiedzi w terminie 15 dni roboczych.
W szczególnie skomplikowanej sprawie termin może zostać przedłużony maksymalnie do 35 dni roboczych. Wynika to z art. 15a ustawy o usługach płatniczych.
Adw. Andrzej Pazdyga
Dla pozostałych reklamacji obowiązuje zasadniczo termin 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych przypadkach – 60 dni. Bank musi poinformować klienta o przyczynie opóźnienia i wskazać nowy termin. Zgodnie z art. 8 ustawy reklamacyjnej brak odpowiedzi w terminie oznacza zasadniczo, że reklamację uważa się za rozpatrzoną zgodnie z wolą klienta.( Ustawa o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego).
Warto przeczytać: Ile grozi za nieumyślne spowodowanie śmierci?
Jak cofnąć przelew?
Po wykryciu wyłudzenia pieniędzy trzeba poprosić bank o pilne zatrzymanie operacji oraz kontakt z bankiem odbiorcy. Nie istnieje jednak ogólne prawo do jednostronnego cofnięcia prawidłowo wykonanego i zaksięgowanego przelewu. Konto oszusta może zostać szybko opróżnione, dlatego czas reakcji ma zasadnicze znaczenie.
Jeżeli konto oszusta znajduje się w innym banku, bank nadawcy może skierować do banku odbiorcy wniosek o zwrot lub zabezpieczenie środków. Numer konta oszusta trzeba przekazać także Policji i prokuraturze. Dane kont bankowych oszustów mogą być następnie zabezpieczane przez organy ścigania.
Przeczytaj: Jak zgłosić oszustwo sklepu internetowego?
Policja i Prokuratura – gdzie zgłosić oszustwo?
Oszustwa bankowe mogą wyczerpywać znamiona przestępstwa określonego w art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy doprowadzenia innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd lub wykorzystanie błędu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
Zawiadomienie o przestępstwie można złożyć w jednostce Policji albo skierować je do prokuratury. Art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego przewiduje społeczny obowiązek zawiadomienia Policji lub prokuratora o przestępstwie ściganym z urzędu.
Policja powinna otrzymać opis zdarzenia, numer konta oszusta, potwierdzenia płatności oraz korespondencję. Prokuratura może żądać od banków danych dotyczących rachunku i przepływu środków. Gdy zgłosisz przestępstwo, zachowaj potwierdzenie przyjęcia zawiadomienia i sygnaturę sprawy.
Zgłoszenie oszustwa bankowi nie zastępuje zawiadomienia, które przyjmuje Policja lub Prokuratura. Jednocześnie zawiadomienie złożone na Policji nie zastępuje reklamacji bankowej.
Przestępstwa internetowe i procedura reklamacyjna to dwa odrębne postępowania.
Adw. Andrzej Pazdyga
Warto zgłaszać przestępstwa internetowe również wtedy, gdy wystąpiła jedynie próba oszustwa. Dane kont bankowych oszustów mogą bowiem łączyć wiele spraw prowadzonych przez Policję i prokuraturę.
Warto przeczytaj: Gdzie zgłosić oszustwo SMS?
Co zrobić po odrzuceniu reklamacji?
Jeżeli bank odmówi zwrotu, klient może złożyć odwołanie, a po wyczerpaniu procedury reklamacyjnej zwrócić się do Rzecznika Finansowego. Rzecznik Finansowy może podjąć postępowanie interwencyjne lub pozasądowe. Odpowiedź banku powinna zawierać pouczenie o możliwości skorzystania z tej pomocy i wystąpienia do sądu.
Warto przeczytać: Co grozi za zniesławienie w internecie?
Podsumowanie
W przypadku bankowego oszustwa internetowego kluczowe są szybkie zgłoszenie, zabezpieczenie danych i prawidłowe ustalenie, czy wystąpiła nieautoryzowana transakcja, czy przelew został wykonany przez klienta. Te okoliczności mają bowiem podstawowe znaczenie dla możliwości odzyskania środków.
Autor: Andrzej Pazdyga – prawnik z Torunia
