Fałszywe SMS-y coraz częściej wyglądają jak komunikaty banku, firmy kurierskiej, operatora, urzędu albo członka rodziny. Podejrzana wiadomość może informować o dopłacie do przesyłki, blokadzie rachunku, mandacie lub konieczności pilnego potwierdzenia danych. Celem jest zwykle wyłudzanie danych, przejęcie bankowości albo wyłudzenie pieniędzy. W przypadku oszustwa internetowego najważniejsze są szybka reakcja, zachowanie dowodów i skierowanie zgłoszenia do właściwej instytucji.
Podejrzana wiadomość SMS – phishing czy smishing?
Phishing polega na podszywaniu się pod zaufany podmiot, aby nakłonić odbiorcę do podania danych, wykonania płatności albo otwarcia niebezpiecznej strony. Smishing jest odmianą phishingu prowadzoną za pomocą SMS-ów. Ustawa z 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej definiuje smishing jako wysłanie SMS-a, w którym nadawca podszywa się pod inny podmiot, aby skłonić odbiorcę np. do przekazania danych osobowych, niekorzystnego rozporządzenia mieniem, otwarcia strony lub instalacji oprogramowania. Takie nadużycia są zakazane na podstawie art. 3 ust. 1 tej ustawy.
Smishing można rozpoznać po presji czasu, groźbie blokady konta, prośbie o kod BLIK, żądaniu numeru karty lub logowania przez link. Podejrzane linki często prowadzą do stron podobnych do witryny banku. Trzeba jednak pamiętać, że numer telefonu oszusta widoczny na ekranie nie zawsze jest prawdziwy. Przy spoofingu sprawca może podszyć się pod numer banku lub innej instytucji.
Sprawdź: Porady prawne w Toruniu.
Jak zgłosić podejrzany SMS do CERT Polska?
Zgłaszanie podejrzanych wiadomości SMS należy rozpocząć od przekazania całej wiadomości na bezpłatny numer 8080. Najlepiej użyć funkcji „przekaż” lub „udostępnij”, bez usuwania treści i odnośnika. Zgłoszenie oszustwa SMS trafia do analityków CERT Polska. Podejrzane wiadomości SMS, fałszywe strony, e-maile i inne próby wyłudzenia danych można również przekazać przez formularz zgłoszenia incydentu CERT Polska. CERT to instytucja, która chroni użytkowników internetu, ostrzega przed cyberatakami i prowadzi walkę z oszustwami
Takie zgłoszenie incydentu pomaga blokować szkodliwe domeny, ale nie jest zawiadomieniem o przestępstwie i nie zastępuje kontaktu z Policją lub prokuraturą.
Zajmuje się także sprawami rozwodowymi w Toruniu.
Gdzie zgłosić oszustwo internetowe?
Jeżeli doszło do utraty pieniędzy, przejęcia konta, podania danych karty płatniczej albo instalacji złośliwego programu, można zgłosić oszustwo w każdej jednostce Policji lub w prokuraturze.
Nie trzeba ustalać miejsca pobytu sprawcy.
Adw. Andrzej Pazdyga
Zgodnie z art. 304 § 1 Kodeksu postępowania karnego każdy, kto dowiedział się o przestępstwie ściganym z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić Policję lub prokuratora. Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu albo pisemnie. Pokrzywdzony może zażądać potwierdzenia przyjęcia zawiadomienia na podstawie art. 304b k.p.k.
Sprawdź: Sprawy dotyczące podziału majątku.
Jak zgłosić próbę oszustwa, gdy pieniędzy nie utracono?
Także nieudane próby wyłudzenia danych warto zgłaszać. Podejrzany SMS z linkiem można przekazać na nr 8080. Gdy treść wskazuje na celowe podszywanie się pod bank, urząd lub bliską osobę, można również zgłosić próbę wyłudzenia Policji.
Art. 30 ustawy o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej przewiduje odpowiedzialność karną za wysłanie SMS-a z podszyciem się pod inny podmiot w celu nakłonienia odbiorcy do przekazania danych, pieniędzy, haseł lub kodów dostępu. Czyn jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Jeżeli sprawca doprowadził pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd, zastosowanie może znaleźć art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przy bezprawnej ingerencji w przetwarzanie danych lub system informatyczny w celu osiągnięcia korzyści w grę może wchodzić art. 287 § 1 k.k. Ostateczną kwalifikację prawną ustalają organy ścigania.
Warto sprawdzić: Pomoc skazanym po wyroku
Gdzie zgłosić wyłudzenie pieniędzy?
Jeżeli wyłudzenie pieniędzy już nastąpiło, najszybciej zgłosisz oszustwo równolegle w banku i najbliższej jednostce Policji.
Bank powinien natychmiast otrzymać informację o nieautoryzowanej transakcji, kodzie BLIK przekazanym oszustowi albo ujawnieniu numeru karty płatniczej. Należy zastrzec kartę, zmienić hasła z bezpiecznego urządzenia i zapytać o możliwość zatrzymania przelewu.
Adw. Andrzej Pazdyga
Po podaniu danych osobowych warto zastrzec numer PESEL w aplikacji mObywatel, serwisie gov.p. albo w urzędzie gminy. Zastrzeżenie ogranicza ryzyko wykorzystania danych do zaciągnięcia kredytu lub pożyczki.
Jakie dowody zabezpieczyć po otrzymaniu podejrzanej wiadomości?
Zgłoszenie oszustwa powinno zawierać możliwie pełny materiał. Należy zachować:
- oryginalną wiadomość i cały wątek SMS, bez kasowania;
- zrzuty ekranu z treścią, nazwą nadawcy lub numerem, datą i godziną;
- adres strony z wiadomości oraz historię przeglądarki;
- potwierdzenia przelewów, numer rachunku odbiorcy, kwoty, kody BLIK i dane transakcji;
- korespondencję z bankiem, operatorem, sklepem lub osobą, pod którą podszył się sprawca;
- historię połączeń, e-maile, komunikatory, pobrane pliki i aplikacje.
Nie należy resetować telefonu ani usuwać wiadomości czy historii przed zabezpieczeniem dowodów. Sam numer telefonu oszusta nie przesądza o jego tożsamości, ale powinien znaleźć się w zawiadomieniu. Jeżeli oszustwo dotyczy numeru telefonu, warto powiadomić także operatora. UKE (Urząd Komunikacji Elektronicznej) nadzoruje rynek komunikacji elektronicznej i mechanizmy przeciwdziałania nadużyciom, lecz zgłoszenie do UKE nie zastępuje zgłoszenia do CERT Polska ani zawiadomienia Policji.
Warto przeczytać: Co grozi za uchylanie się od płacenia alimentów i kiedy grozi więzienie?
Czy można zgłosić oszustwo anonimowo?
Można zgłosić oszustwo anonimowo, przekazując Policji lub prokuraturze informację bez podawania danych. Takie zgłoszenie oszustwa może jednak utrudnić uzupełnienie informacji, a osoba anonimowa nie korzysta z praw pokrzywdzonego.
Jeżeli jesteś ofiarą oszustwa internetowego i chcesz dochodzić zwrotu pieniędzy, otrzymywać decyzje procesowe lub składać zażalenia, lepiej formalnie złożyć zawiadomienie ze swoimi danymi.
Adw. Andrzej Pazdyga
Podsumowując: podejrzany SMS należy przekazać na nr 8080, inne zagrożenia zgłosić przez formularz CERT Polska, a dokonane lub usiłowanie oszustwa – Policji albo prokuraturze. Zgłaszanie prób wyłudzeń internetowych ma znaczenie także wtedy, gdy odbiorca nie poniósł szkody, ponieważ może ochronić kolejne osoby przed wyłudzeniem danych i utratą pieniędzy.
Przeczytaj: Co to jest prawo gospodarcze i jakie sprawy obejmuje?
Autor: Andrzej Pazdyga – Adwokat Toruń
