Nieumyślne spowodowanie śmierci jest przestępstwem przeciwko życiu, mimo że sprawca nie chce pozbawić drugiej osoby życia ani nie godzi się na taki skutek. Odpowiedzialność karna może powstać jednak wtedy, gdy śmierć człowieka nastąpiła wskutek niezachowania wymaganych reguł ostrożności, a sprawca przewidywał możliwość takiego skutku albo – przy zachowaniu należytej ostrożności – mógł go przewidzieć.
Nie każdy tragiczny wypadek oznacza automatycznie popełnienie przestępstwa.
Dla skazania konieczne jest wykazanie konkretnego naruszenia zasad bezpieczeństwa, przewidywalności skutku oraz związku między zachowaniem sprawcy a śmiercią pokrzywdzonego.
Adw. Andrzej Pazdyga
Nieumyślne spowodowanie śmierci – jaka kara grozi?
Podstawą odpowiedzialności jest art. 155 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem, kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Nieumyślne spowodowanie śmierci jest występkiem, a nie zbrodnią.
Sformułowanie, że za spowodowanie śmierci grozi do 5 lat więzienia, nie oznacza, że każdy sprawca otrzyma karę bezwzględnego pozbawienia wolności. Wymiar kary zależy od całokształtu okoliczności sprawy, w tym stopnia naruszenia reguł ostrożności, możliwości przewidzenia skutku, zachowania po zdarzeniu, dotychczasowego sposobu życia i uprzedniej karalności.
Zgodnie z art. 9 § 2 k.k. wina nieumyślna występuje wtedy, gdy sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu, ale dopuszcza do niego wskutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość jego popełnienia przewidywał albo mógł przewidzieć.
Przeczytaj: Ciężki uszczerbek na zdrowiu – jaki sąd rozpatruje sprawę?
Zabójstwo a nieumyślne spowodowanie śmierci
Zabójstwo i nieumyślne spowodowanie śmierci różnią się przede wszystkim zamiarem sprawcy. Przy zabójstwie sprawca chce spowodować śmierć albo przewiduje jej możliwość i godzi się na nią. Przy art. 155 k.k. śmierć jest skutkiem niezamierzonym.
Nie można więc przyjąć art. 155 k.k. wyłącznie dlatego, że oskarżony twierdzi, iż nie chciał nikogo zabić. Sąd bada sposób działania, użyte narzędzie, siłę i miejsce zadawanych ciosów, zachowanie przed zdarzeniem i po nim. Jeżeli z tych okoliczności wynika godzenie się na pozbawienie życia, czyn może zostać zakwalifikowany jako zabójstwo.
Sąd Najwyższy podkreśla, że przy przestępstwie z art. 155 k.k. sprawca nie chce śmierci człowieka ani się na nią nie godzi. Tragiczny skutek jest następstwem naruszenia reguł ostrożności, które sprawca powinien był zachować.
Warto przeczytać: Gdzie zgłosić znęcanie się nad dzieckiem?
Warunki odpowiedzialności karnej
Aby przypisać sprawcy nieumyślne spowodowanie śmierci, nie wystarczy ustalenie, że wykonywał określoną czynność, a następnie ktoś zmarł. Odpowiedzialność karna wymaga łącznego wykazania, że:
- sprawca naruszył konkretną regułę ostrożności;
- śmierć była obiektywnie przewidywalnym skutkiem tego naruszenia;
- zachowanie sprawcy niedopuszczalnie zwiększyło ryzyko śmierci;
- ryzyko urzeczywistniło się właśnie w skutku, któremu naruszona reguła miała zapobiec;
- istnieje związek przyczynowy między działaniem lub zaniechaniem a śmiercią.
Sprawca nieumyślnego spowodowania śmierci nie może odpowiadać wyłącznie na podstawie założenia, że „powinien był zrobić coś lepiej”. Sąd musi wskazać, jakie reguły ostrożności obowiązywały w konkretnej sytuacji i czy ich przestrzeganie mogło zapobiec śmierci.Sąd Najwyższy wskazuje, że przewidywalność skutku jest koniecznym warunkiem przypisania odpowiedzialności z art. 155 k.k. Jeżeli śmierć była skutkiem całkowicie nietypowym i niemożliwym do przewidzenia, skazanie nie powinno nastąpić.
Polecamy przeczytać: Jak zgłosić oszustwo sklepu internetowego?
Przykłady nieumyślnego spowodowania śmierci
Przestępstwo nieumyślnego spowodowania śmierci może wystąpić w bardzo różnych okolicznościach. Przykładem może być niewłaściwe zabezpieczenie niebezpiecznego urządzenia, nieprawidłowe wykonanie pracy budowlanej albo lekkomyślne posługiwanie się niebezpiecznym przedmiotem.
Jeżeli sprawca spowodował śmierć dziecka, nie oznacza to zastosowania odrębnego typu przestępstwa z art. 155 k.k. Wiek i szczególna bezbronność pokrzywdzonego mogą jednak wpływać na wymiar kary. Art. 53 k.k. nakazuje uwzględnić między innymi stopień naruszenia obowiązków, rozmiar skutków, właściwości sprawcy oraz popełnienie czynu na szkodę osoby nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia.
Wypadki przy pracy również mogą prowadzić do odpowiedzialności z art. 155 k.k., zwłaszcza gdy osoba odpowiedzialna za bezpieczeństwo nie zapewniła wymaganych zabezpieczeń. Konieczne jest jednak ustalenie jej konkretnych obowiązków oraz tego, czy naruszenie zasad bezpieczeństwa rzeczywiście doprowadziło do śmierci.
Przeczytaj: Gdzie zgłosić oszustwo SMS?
Spowodowanie wypadku śmiertelnego
Nieumyślne spowodowanie wypadku komunikacyjnego ze skutkiem śmiertelnym jest kwalifikowane przede wszystkim z art. 177 § 2 k.k., a nie z art. 155 k.k. Przepis ten dotyczy osoby, która naruszając zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje wypadek, którego następstwem jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek na zdrowiu.
Śmierć pacjenta i odpowiedzialność karna lekarza
Spowodowanie śmierci pacjenta może prowadzić do odpowiedzialności lekarza, ratownika, pielęgniarki albo innej osoby wykonującej zawód medyczny. Sama śmierć pacjenta nie jest jednak dowodem popełnienia przestępstwa. Medycyna wiąże się z ryzykiem, a nie każde niepowodzenie leczenia stanowi błąd medyczny.
Aby przypisać nieumyślne spowodowanie śmierci lekarzowi, trzeba wykazać naruszenie aktualnej wiedzy medycznej lub reguł ostrożności oraz związek między tym naruszeniem a zgonem. Opinie biegłych powinny wskazywać nie tylko, że postępowanie było nieprawidłowe, lecz również, że prawidłowe działanie zapobiegłoby śmierci z wymaganym w prawie karnym stopniem pewności.Sąd Najwyższy podkreśla, że w sprawie o śmierć pacjenta zasadnicze znaczenie ma ustalenie związku przyczynowego między zachowaniem oskarżonego a zgonem. Jeżeli takiego związku nie można wykazać, nie można przypisać przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci.
Odpowiedzialność karna lekarza jest niezależna od odpowiedzialności cywilnej i zawodowej. To samo zdarzenie może prowadzić do procesu karnego, roszczeń wobec lekarza lub podmiotu leczniczego oraz postępowania przed sądem lekarskim.
Odpowiedzialność zawodowa może skutkować karą dyscyplinarną, nawet gdy postępowanie karne zakończy się inaczej.
Adw. Andrzej Pazdyga
Kiedy możliwe jest warunkowe zawieszenie wykonania kary?
Na podstawie art. 69 § 1 k.k. sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności, jeżeli:
- orzeczona kara nie przekracza roku;
- sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności;
- zawieszenie wystarczy do osiągnięcia celów kary, w szczególności zapobiegnie ponownemu popełnieniu przestępstwa.
Sąd bierze pod uwagę postawę sprawcy, jego warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie po popełnieniu czynu. Okres próby wynosi od roku do 3 lat.
Okoliczności łagodzące mogą obejmować niekaralność, udzielenie natychmiastowej pomocy, przyznanie się, wyrażenie skruchy, pojednanie z rodziną zmarłego, naprawienie szkody oraz incydentalny charakter czynu. Obciążające mogą być rażące naruszenie reguł ostrożności, pozostawienie pokrzywdzonego bez pomocy, próba ukrywania dowodów lub wcześniejsze skazania.
Sprawdź czym się zajmujemy:
Czy sąd może orzec inną karę niż więzienie?
Ponieważ art. 155 k.k. przewiduje wyłącznie karę pozbawienia wolności do 5 lat, zastosowanie może znaleźć art. 37a k.k. Jeżeli sąd uzna, że kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza niż rok, może zamiast niej orzec grzywnę albo karę ograniczenia wolności. Nie jest to jednak obowiązek sądu, a decyzja zależy od stopnia winy i okoliczności konkretnej sprawy.
Możliwe jest również warunkowe umorzenie postępowania, ponieważ górna granica kary za art. 155 k.k. nie przekracza 5 lat. Wymaga to jednak ustalenia, że wina i społeczna szkodliwość nie są znaczne, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne. Warunkowe umorzenie nie jest wyrokiem skazującym i należy je odróżnić od warunkowego zawieszenia wykonania kary.
Sprawdź: Porady prawne Toruń.
Odszkodowanie i zadośćuczynienie dla rodziny
W wyroku karnym sąd może na podstawie art. 46 k.k. orzec obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienie albo – gdy ich dokładne ustalenie jest znacznie utrudnione – nawiązkę. Niezaspokojonej części roszczeń można dochodzić przed sądem cywilnym.
Zgodnie z art. 446 Kodeksu cywilnego rodzina zmarłego może dochodzić zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty, stosownego odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą ze śmierci osoby najbliższej.
Zgłoszenie do sądu cywilnego jest niezależne od odpowiedzialności karnej, chociaż ustalenia prawomocnego wyroku skazującego mogą mieć istotne znaczenie w procesie odszkodowawczym.
Adw. Andrzej Pazdyga
Podsumowanie
Nieumyślne spowodowanie śmierci jest zagrożone karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności, ale ostateczny wyrok sądu zależy od rodzaju naruszonej reguły, przewidywalności skutku, stopnia winy oraz zachowania sprawcy. Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest możliwe, jeżeli sąd wymierzy karę nieprzekraczającą roku i uzna, że sprawca nie musi odbywać jej w zakładzie karnym, aby cele postępowania zostały osiągnięte.
Autor: Andrzej Pazdyga – Adwokat z Torunia.
