Fałszywe sklepy internetowe coraz częściej przypominają profesjonalne serwisy sprzedażowe. Posługują się reklamami w mediach społecznościowych, kopiują zdjęcia produktów i regulaminy legalnie działających firm, a klientów przyciągają wyjątkowo niskimi cenami. Oszustwo może polegać na przyjęciu pieniędzy bez zamiaru wysłania towaru, podstawieniu fałszywej bramki płatniczej albo przejęciu danych karty.
W przypadku oszustwa internetowego znaczenie ma nie tylko szybka reakcja, lecz także właściwe zabezpieczenie materiału dowodowego. Osoba, która chce zgłosić oszustwo internetowe, powinna działać równolegle: skontaktować się z bankiem, złożyć zawiadomienie na Policji lub prokuraturze oraz przekazać fałszywą stronę do CERT Polska. CERT Polska to państwowy zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego.
Oszustwo w sklepie internetowym czy zwykły spór ze sprzedawcą?
Nie każda opóźniona przesyłka oznacza, że popełniono przestępstwo. Nierzetelny sprzedawca może naruszać umowę, ale nie zawsze będzie oszustem w rozumieniu prawa karnego.
Podstawowe znaczenie ma art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem odpowiada za oszustwo ten, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wykorzystanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania podejmowanego działania. Czyn ten jest zagrożony karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.
Dla odpowiedzialności karnej istotne jest zatem, czy sprzedawca już w chwili przyjmowania zamówienia i płatności zamierzał oszukać kupującego.
Samo opóźnienie, błąd magazynowy, przejściowe problemy finansowe albo spór dotyczący reklamacji mogą mieć wyłącznie charakter cywilny.
Adw. Andrzej Pazdyga
Na oszustwo sklepu internetowego mogą wskazywać:
podanie nieistniejących danych przedsiębiorcy, brak jakiegokolwiek kontaktu po otrzymaniu zapłaty, wykorzystanie rachunku należącego do przypadkowej osoby, kopiowanie danych innej firmy, duża liczba podobnych zgłoszeń od klientów czy usunięcie strony bez realizacji zamówień.
Próba oszustwa również może podlegać odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 13 § 1 k.k. za usiłowanie odpowiada osoba, która w zamiarze popełnienia czynu zabronionego bezpośrednio zmierza do jego dokonania, ale dokonanie nie następuje.
Oznacza to, że warto zgłosić oszustwo także wtedy, gdy kupujący rozpoznał zagrożenie przed wykonaniem przelewu.
Adw. Andrzej Pazdyga
Sprawdź: Sprawy gospodarcze w Toruniu.
Jakie kroki podjąć po wykryciu oszustwa?
Krok 1. Zabezpiecz wszystkie dowody
Skuteczne zgłoszenie oszustwa powinno przedstawiać pełny i chronologiczny przebieg zdarzeń. Nie należy ograniczać się do zapisania adresu sklepu, ponieważ fałszywe strony mogą zostać szybko usunięte.
Trzeba zabezpieczyć:
- zrzuty ekranu strony głównej, oferty i koszyka,
- regulamin oraz dane kontaktowe sprzedawcy,
- pełny adres strony i konkretnej oferty,
- potwierdzenie zamówienia,
- wiadomości e-mail, SMS-y i rozmowy na komunikatorach,
- numer rachunku oraz nazwę odbiorcy przelewu,
- potwierdzenie płatności lub obciążenia karty,
- identyfikator transakcji i dane operatora płatności,
- reklamy, przez które kupujący trafił do sklepu,
- informacje o przekazanych danych osobowych i bankowych.
Warto zapisać stronę jako plik PDF i wykonać zrzuty ekranu z widoczną datą. Korespondencji nie należy usuwać ani przerabiać.
Sprawdź także: Pozew o zapłatę oraz sprawy związane z umowami najmu
Krok 2. Wezwij sprzedawcę do zwrotu pieniędzy
Przed złożeniem zawiadomienia warto wysłać na wszystkie znane adresy żądanie dostarczenia towaru albo zwrotu zapłaconej ceny. Należy wyznaczyć konkretny, krótki termin i zachować potwierdzenie wysłania wiadomości.
Nie jest to warunek, aby zgłosić oszustwo, ale odpowiedź sprzedawcy albo całkowity brak reakcji mogą stanowić dowód. Jeżeli sklep nadal działa, można również złożyć reklamację lub oświadczenie o odstąpieniu od umowy, gdy takie uprawnienie przysługuje konsumentowi.
Działalność sklepów internetowych podlega obowiązkom informacyjnym. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2–4 ustawy o prawach konsumenta przedsiębiorca powinien przed zawarciem umowy podać między innymi dane identyfikujące, adres przedsiębiorstwa, adres poczty elektronicznej, numer telefonu oraz adres przeznaczony do składania reklamacji. Brak tych informacji nie przesądza automatycznie o przestępstwie, ale jest istotnym sygnałem ostrzegawczym.
Zajmuje sie także: sprawami o eksmisję czy sporządzaniem umów prawnych
Jak zgłosić oszustwo bankowe i odzyskać pieniądze?
Krok 1. Natychmiast powiadom bank
Jeżeli oszustwo dotyczyło płatności, nie należy czekać na odpowiedź sklepu. Trzeba niezwłocznie skontaktować się z bankiem i:
- zgłosić oszustwo bankowe,
- zapytać o możliwość zatrzymania lub odwołania przelewu,
- zastrzec kartę, jeżeli ujawniono jej dane,
- zmienić hasło do bankowości z bezpiecznego urządzenia,
- zablokować dostęp do rachunku, jeżeli mógł zostać przejęty.
Gdy oszustwo dotyczyło płatności kartą i towar nie został dostarczony, należy złożyć reklamację oraz zapytać o chargeback. Jest to procedura obciążenia zwrotnego uruchamiana za pośrednictwem banku, który wydał kartę. Może być stosowana między innymi w przypadku niedostarczenia opłaconego produktu, choć nie oznacza automatycznej gwarancji odzyskania pieniędzy.
Chargeback trzeba odróżnić od reklamacji transakcji nieautoryzowanej. Jeżeli klient sam zatwierdził płatność za zamówienie, nie powinien twierdzić, że w ogóle jej nie autoryzował. Jeżeli jednak cyberprzestępcy przejęli dane karty lub dostęp do bankowości i wykonali dalsze płatności bez zgody właściciela rachunku, należy zgłosić bankowi transakcje nieautoryzowane.
Po odrzuceniu reklamacji przez bank można wystąpić o interwencję do Rzecznika Finansowego. Rzecznik podejmuje działania po przeprowadzeniu postępowania reklamacyjnego przed bankiem lub innym podmiotem rynku finansowego.
Sprawdź: Prawnik rozwodowy Toruń.
Gdzie zgłaszać oszustwa internetowe?
Krok 2. Zgłoszenie oszustwa na Policję lub do prokuratury
Osoba, która padła ofiarą oszustwa internetowego, może zgłosić przestępstwo w każdej jednostce Policji. Nie trzeba samodzielnie ustalać, gdzie przebywa sprawca, gdzie zarejestrowano domenę ani do kogo faktycznie należy rachunek.
Najłatwiej zgłosić oszustwo osobiście w najbliższej jednostce Policji. Funkcjonariusz powinien przyjąć ustne zawiadomienie do protokołu i przesłuchać osobę zawiadamiającą. Możliwe jest także pisemne zgłoszenie do prokuratury albo Policji.
Pisemne zawiadomienie można przesłać pocztą, faksem albo e-mailem do wybranej jednostki Policji lub prokuratury. Zgłoszenie przez e-mail powinno zawierać dokładny opis zdarzenia i załączniki. Najbezpieczniejsze pozostaje jednak zgłosić oszustwo osobiście albo przesłać podpisane zawiadomienie, ponieważ organ może potrzebować dodatkowego przesłuchania pokrzywdzonego.
Warto przeczytać: Gdzie zgłosić oszustwo SMS?
Co powinno zawierać zgłoszenie oszustwa?
Aby zgłoszenie sprawy było czytelne, należy opisać:
- kiedy i gdzie znaleziono ofertę;
- co dokładnie oferował sklep;
- jakie dane sprzedawcy podano na stronie;
- dlaczego kupujący uznał ofertę za prawdziwą;
- kiedy, w jakiej wysokości i w jaki sposób zapłacono;
- kiedy miała nastąpić dostawa;
- jakie próby kontaktu podjęto;
- kiedy pojawiło się podejrzenie popełnienia przestępstwa;
- jaka jest łączna wysokość szkody;
- jakie dokumenty i inne dowody dołączono.
Nie trzeba samodzielnie wskazywać konkretnego przepisu ani ustalać tożsamości sprawcy. Kwalifikacja prawna należy do organów ścigania.
Wystarczy rzeczowo przedstawić fakty.
Adw. Andrzej Pazdyga
Jeżeli Policja lub prokurator odmówi wszczęcia postępowania albo później je umorzy, pokrzywdzonemu przysługuje zażalenie na podstawie art. 306 k.p.k.
Sprawdź: Co grozi za uchylanie się od płacenia alimentów?
Ochrona konsumentów – gdzie szukać dodatkowej pomocy?
Jeżeli nieuczciwy sklep internetowy jest rzeczywiście działającym przedsiębiorcą, a problem dotyczy niewykonania umowy, reklamacji lub odmowy zwrotu pieniędzy, pomoc może zapewnić miejski albo powiatowy rzecznik konsumentów. Rzecznicy udzielają konsumentom bezpłatnej pomocy. W bardziej złożonych sporach można skorzystać także z Inspekcji Handlowej.
UOKiK można zawiadomić o podejrzeniu stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów. Urząd nie pełni jednak funkcji pełnomocnika konkretnego kupującego i nie odzyskuje indywidualnej należności w każdej sprawie.
Polecamy przeczytać: Co to jest prawo gospodarcze?
Europejskie Centrum Konsumenckie a zagraniczny sklep
Europejskie Centrum Konsumenckie pomaga w sporach konsumenckich z przedsiębiorcami z innych państw Unii Europejskiej, Norwegii i Islandii. Sprawa musi mieć charakter transgraniczny, a konsument powinien wcześniej przeprowadzić postępowanie reklamacyjne wobec sprzedawcy.
Europejskie Centrum Konsumenckie działa bezpłatnie, ale pozasądowo i polubownie. Nie posiada środków przymusu, nie zastępuje postępowania karnego, sądu ani procedury chargeback. Pomoc ECK nie dotyczy również fikcyjnego przedsiębiorcy, którego rzeczywistej siedziby nie można ustalić.
Przeczytaj: Ile trwa sprawa o zaprzeczenie ojcostwa?
Jakie prawa mają ofiary oszustwa?
Osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo, występuje w postępowaniu jako pokrzywdzony. Może między innymi składać wnioski dowodowe, ustanowić pełnomocnika oraz zaskarżać określone decyzje organów postępowania.
W razie skazania sprawcy sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego orzeka, obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części. Podstawę stanowi art. 46 § 1 k.k. Jeżeli zasądzona kwota nie pokryje całej szkody, pozostałej części można dochodzić w postępowaniu cywilnym.
Warto zgłosić oszustwo nawet przy niewielkiej stracie. Fałszywe sklepy internetowe często działają seryjnie, a zgłoszenia dotyczące tego samego rachunku, domeny i sposobu działania mogą zostać połączone przez organy ścigania.
Pamiętajmy:
Po wykryciu oszustwa zabezpieczmy dowody, powiadommy bank, złóżmy zawiadomienie w najbliższej jednostce Policji lub prokuraturze, zawiadommy CERT Polska. Taki proces zgłaszania oszustwa zwiększa szanse na ograniczenie szkody i może ochronić kolejne osoby przed przestępstwem.
Autor: Andrzej Pazdyga – Kancelaria adwokacka Toruń
