Ukrywanie dochodów, niewystawianie faktur, fikcyjne koszty, praca „na czarno” czy posługiwanie się nierzetelnymi fakturami mogą uzasadniać zgłoszenie do organów skarbowych. Potocznie taka informacja bywa określana jako donos podatkowy. Nie jest to jednak pojęcie używane w przepisach. Z prawnego punktu widzenia może chodzić o zwykłe zgłoszenie informacji do Krajowej Administracji Skarbowej albo formalne zgłoszenie zewnętrzne dokonane przez sygnalistę.
Rozróżnienie to ma znaczenie. Anonimowe zgłoszenie do KAS może zostać przeanalizowane, ale osoba zgłaszająca zwykle nie otrzyma informacji zwrotnej. Ochrona sygnalistów przysługuje natomiast tylko po spełnieniu warunków określonych w ustawie z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów.
Jakie nieprawidłowości podatkowe można zgłosić?
Zgłoszenie może dotyczyć między innymi zatajenia przychodów, niewykazywania sprzedaży, prowadzenia działalności bez rejestracji, fikcyjnych faktur, nieprawidłowości w VAT lub akcyzie, a także nieewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej. Organ powinien otrzymać informacje dotyczące naruszenia, a nie wyłącznie ogólne przypuszczenie, że dana osoba „oszukuje fiskusa”.
Kodeks karny skarbowy przewiduje odpowiedzialność podatnika, który uchylając się od opodatkowania, nie ujawnia przedmiotu lub podstawy opodatkowania albo nie składa deklaracji i przez to naraża podatek na uszczuplenie. Wynika to z art. 54 § 1 k.k.s. Art. 56 § 1 k.k.s. dotyczy natomiast podania nieprawdy lub zatajenia prawdy w deklaracji albo oświadczeniu, jeżeli skutkiem jest narażenie podatku na uszczuplenie. Nierzetelne wystawianie faktur lub posługiwanie się nimi może podlegać art. 62 k.k.s.
Osoba przekazująca zgłoszenie nie musi samodzielnie ustalać, czy wystąpiło przestępstwo skarbowe, wykroczenie skarbowe czy jedynie naruszenie przepisów prawa.
Powinna dokładnie opisać zdarzenie i przedstawić posiadane dokumenty. O kwalifikacji prawnej oraz dalszych działaniach decydują organy KAS.
Adw. Andrzej Pazdyga
Warto przeczytać: Ile grozi za nieumyślne spowodowanie śmierci?
Krajowy Telefon Interwencyjny KAS
Podstawowym ogólnopolskim kanałem jest Krajowy Telefon Interwencyjny KAS. Telefon interwencyjny KAS działa całodobowo pod bezpłatnym numerem 800 060 000. Krajowy telefon interwencyjny służy do przyjmowania informacji o naruszeniach prawa podatkowego, prawa celnego oraz o nieprawidłowościach w funkcjonowaniu Krajowej Administracji Skarbowej.
Zgłoszenie można również przekazać przez elektroniczny formularz dostępny w serwisie podatki.gov.pl. Formularz wymaga podania informacji o osobie lub firmie, której zgłoszenie dotyczy, ale dane osoby przekazującej informację nie są obowiązkowe. Oznacza to, że formularz pozwala na anonimowe zgłoszenie. Można dodać dokumentację podatkową, zdjęcia i inne pliki potwierdzające opisywane okoliczności.
Przeczytaj: Jak zgłosić oszustwo w banku?
Zgłoszenie do urzędu skarbowego
Donos do urzędu skarbowego można skierować także bezpośrednio do konkretnej jednostki. Pismo powinno trafić do urzędu właściwego dla osoby lub podmiotu, którego zgłoszenie dotyczy. Brak pewności, jaki jest właściwy urząd skarbowy, nie powinien jednak powstrzymywać przed przekazaniem informacji.
Pisemne zawiadomienie urząd skarbowy może otrzymać pocztą, przez biuro podawcze albo za pośrednictwem oficjalnego kanału elektronicznego, takiego jak ePUAP lub e-Doręczenia wskazane przez daną jednostkę. Nie ma potrzeby wysyłania tego samego pisma równocześnie do kilku urzędów.
Nie ma też szczególnych zasad zależnych od regionu. Dany Urząd Skarbowy może posiadać własną procedurę dla sygnalistów, ale zwykłe zgłoszenie dotyczące podatnika można przekazać centralnie do KAS. Liczy się treść informacji, a nie prawidłowe samodzielne ustalenie właściwości konkretnego naczelnika urzędu skarbowego.
Polecamy przeczytać: Ciężki uszczerbek na zdrowiu.
Czy donos podatkowy może być anonimowy?
Tak. Anonimowy donos podatkowy można przekazać telefonicznie albo przez formularz KTI KAS, nie podając swoich danych. Takie anonimowe zgłoszenie powinno jednak zawierać wystarczająco konkretne informacje, aby możliwa była jego weryfikacja.
W zgłoszeniu warto wskazać:
- imię i nazwisko albo nazwę podmiotu;
- adres prowadzenia działalności;
- NIP, jeśli jest znany;
- rodzaj i okres nieprawidłowości;
- sposób ukrywania dochodów lub sprzedaży;
- osoby mogące posiadać informacje dotyczące naruszenia;
- dokumenty, zdjęcia, faktury albo korespondencję.
Zgłoszenia anonimowe zawierające jedynie ogólne oskarżenia mogą okazać się niewystarczające. Organ nie ma wtedy możliwości zadania dodatkowych pytań.
Anonimowe zgłoszenie oznacza także najczęściej brak możliwości otrzymania informacji o wyniku sprawy.
Adw. Andrzej Pazdyga
Zgłoszenie nie powoduje automatycznie wszczęcia kontroli. KAS informuje, że każda otrzymana wiadomość jest analizowana i odpowiednio wykorzystywana. Weryfikacja zgłoszenia może doprowadzić do czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej albo postępowania karnego skarbowego, ale o wyborze działania decyduje fiskus.
Sprawdź: Porady prawne w Toruniu.
Sygnalista a zwykły donos podatkowy
Nie każda osoba przekazująca informację do KAS jest sygnalistą. Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie sygnalistów sygnalista to osoba fizyczna zgłaszająca informację uzyskaną w kontekście związanym z pracą. Może nim być między innymi pracownik, zleceniobiorca, przedsiębiorca, wspólnik, członek organu, podwykonawca, stażysta lub praktykant.
Klient sklepu, sąsiad albo były partner, który zauważył nieprawidłowości prywatnie, może złożyć donos podatkowy, ale co do zasady nie uzyskuje przez to statusu sygnalisty. Ochrona sygnalistów dotyczy bowiem informacji pozyskanych w związku z pracą, świadczeniem usług, pełnieniem funkcji lub współpracą gospodarczą.
Sprawdź: Adwokat rozwodowy Toruń
Zgłoszenie zewnętrzne do Szefa KAS
Sygnalista może dokonać zgłoszenia zewnętrznego bez wcześniejszego zgłoszenia wewnętrznego pracodawcy. Zgodnie z art. 30 ustawy zgłoszenie zewnętrzne przyjmuje Rzecznik Praw Obywatelskich albo właściwy organ publiczny.
Jeżeli potencjalne naruszenie prawa pozostaje we właściwości Szefa KAS, zgłoszenie zewnętrzne można przesłać na adres poczty internetowe, j pocztą zwykłą do Ministerstwa Finansów albo złożyć osobiście po umówieniu spotkania. Ministerstwo Finansów wymaga jednak podania adresu do kontaktu i wyraźnie wskazuje, że zgłoszenia anonimowe w tej procedurze nie będą rozpatrywane.
Formalne zgłoszenie zewnętrzne do Szefa KAS nie jest więc tym samym co anonimowe zgłoszenie przez telefon interwencyjny KAS. Pierwsze służy realizacji praw sygnalisty, a drugie przekazaniu informacji mogącej spowodować działania organów skarbowych.
Sprawdź także: sprawy o eksmisję w Toruniu.
Zgłoszenie zewnętrzne do Rzecznika Praw Obywatelskich
Zgłoszenie zewnętrzne można również skierować do Rzecznika Praw Obywatelskich. RPO dokonuje wstępnej oceny i przekazuje sprawę organowi właściwemu do podjęcia działań następczych. Formularz RPO umożliwia technicznie zachowanie anonimowości, jednak Rzecznik co do zasady przyjmuje zgłoszenia imienne, a zgłoszenia anonimowe rozpatruje wyjątkowo, biorąc pod uwagę wagę sprawy i interes społeczny. Anonimowy sygnalista nie otrzyma informacji zwrotnej.
Jeżeli sygnalista poda adres do kontaktu, potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia zewnętrznego powinno zostać przesłane nie później niż w terminie siedmiu dni. Obowiązek ten nie jest realizowany, gdy brak adresu do kontaktu lub gdy zgłoszenie jest anonimowe. Wynika to z art. 37 w związku z art. 7 ust. 3 ustawy.
Warto także sprawdzić: sprawy związane z umowami najmu w Toruniu.
Ochrona sygnalistów i dane osobowe
Ochrona sygnalistów rozpoczyna się od chwili dokonania zgłoszenia, pod warunkiem że sygnalista miał uzasadnione podstawy sądzić, iż przekazywane informacje są prawdziwe i dotyczą naruszenia prawa. Stanowi o tym art. 6 ustawy.
Art. 11 zakazuje działań odwetowych, ich prób i gróźb. Ochrona przed działaniami odwetowymi obejmuje między innymi zakaz zwolnienia, obniżenia wynagrodzenia, pomijania przy awansie, mobbingu, zastraszania i wyrządzania szkody w związku ze zgłoszeniem.
Dane osobowe sygnalisty nie mogą być ujawniane osobom nieupoważnionym bez jego wyraźnej zgody, poza wyjątkami wynikającymi z konieczności prowadzenia postępowania. Ochrona danych osobowych i przetwarzanie danych osobowych są uregulowane w art. 8 ustawy.
Warto przeczytać: Definicja zniesławienia jako przestępstwa
Konsekwencje fałszywego zgłoszenia
Zgłoszenie powinno opierać się na faktach. Sygnalista nie musi mieć pewności, że doszło do przestępstwa, ale powinien posiadać uzasadnione podstawy do uznania informacji za prawdziwe. Świadomie fałszywe zgłoszenie naruszenia prawa może prowadzić do odpowiedzialności.Art. 57 ustawy o ochronie sygnalistów przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat dla osoby, która dokonuje zgłoszenia, wiedząc, że do naruszenia prawa nie doszło.
Anonimowość nie daje prawa do pomawiania innych osób.
Rzetelne zgłoszenie powinno oddzielać fakty od przypuszczeń, wskazywać źródło wiedzy i zawierać dokumentację podatkową, jeżeli zgłaszający ją posiada.
Adw. Andrzej Pazdyga
Autor: Andrzej Pazdyga – Kancelaria prawna z Torunia
