Prawo gospodarcze to zespół norm, które określają zasady podejmowania, wykonywania i zakończenia działalności gospodarczej, status prawny przedsiębiorców oraz reguły obrotu gospodarczego. Dla przedsiębiorcy nie jest to teoria z podręcznika, lecz codzienna praktyka: umowy, działalność spółek, odpowiedzialność, rejestracja firmy, kontrole, koncesje, dochodzenie należności i spory z kontrahentami.
Prawo gospodarcze reguluje relacje między uczestnikami rynku, ale także wyznacza granice ingerencji państwa w prowadzenie działalności. Prawo gospodarcze obejmuje m.in. ustawę Prawo przedsiębiorców, Kodeks cywilny, Kodeks spółek handlowych, regulacje podatkowe, RODO, ochronę konkurencji i konsumentów oraz przepisy branżowe.
Prawo gospodarcze – co to jest?
Ta dziedzina dotyczy przede wszystkim działalności gospodarczej przedsiębiorców. Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, działalność gospodarcza to zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły. Obejmuje organizację, zarobkowy cel, samodzielność i powtarzalność.
Art. 4 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców wskazuje, że przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca działalność gospodarczą. Podobną definicję zawiera art. 43¹ Kodeksu cywilnego: przedsiębiorcą jest podmiot prowadzący we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.
Znaczenie prawa gospodarczego polega na tym, że porządkuje stosunki gospodarcze, określa prawa podmiotów gospodarczych i tworzy ramy bezpiecznego obrotu. Chroni przedsiębiorców, ale jednocześnie nakłada na nich konkretne obowiązki.
Sprawdź: Realizujemy sprawy z dziedziny Prawa rodzinnego w Toruniu.
Prawo gospodarcze publiczne
Prawo gospodarcze publiczne określa relacje między przedsiębiorcą a państwem. Obejmuje zasady rejestracji działalności gospodarczej, koncesje, zezwolenia, działalność regulowaną, kontrole, kary administracyjne oraz kompetencje organów regulacyjnych.
Podstawą swobody gospodarczej jest Konstytucja RP. Art. 20 Konstytucji wskazuje, że ustrój gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej opiera się m.in. na wolności działalności gospodarczej i własności prywatnej. Art. 22 stanowi natomiast, że ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.
Publiczne prawo gospodarcze opiera się na takich zasadach jak: zasada wolności gospodarczej, zasada równości wobec prawa, zasada ochrony własności prywatnej, zasada praworządnej ingerencji, zasada dobrowolności zrzeszania. Art. 8 ustawy Prawo przedsiębiorców stanowi, że przedsiębiorca może podejmować wszystkie działania, których nie zakazują przepisy prawa. Art. 10 nakazuje organom działać w zaufaniu do przedsiębiorcy, a art. 11 przewiduje rozstrzyganie wątpliwości prawnych na jego korzyść, z ustawowymi wyjątkami.
Zasady regulacji działalności gospodarczej powinny być przewidywalne i proporcjonalne.
Realizujemy sprawy związane z alimentami, rozwodami i przyznaniem władzy rodzicielskiej czy ustaleniu kontaktów z dzieckiem.
Prawo gospodarcze prywatne
Ten obszar obejmuje relacje między równorzędnymi uczestnikami rynku. Chodzi przede wszystkim o umowy, odpowiedzialność za ich wykonanie, zabezpieczenia płatności, spory między kontrahentami, sprzedaż przedsiębiorstwa, najem lokalu, współpracę wspólników i dochodzenie należności.
Gospodarcze prawo prywatne jest ściśle związane z prawem cywilnym. Art. 353¹ Kodeksu cywilnego wyraża zasadę swobody umów: strony mogą ułożyć stosunek prawny według swojego uznania, o ile jego treść lub cel nie sprzeciwiają się ustawie, naturze stosunku ani zasadom współżycia społecznego. To ważna część prawa gospodarczego, ponieważ większość relacji biznesowych opiera się właśnie na kontraktach.
Prawo cywilne określa również zasady odpowiedzialności cywilnej przedsiębiorców. W praktyce często stosuje się art. 471 Kodeksu cywilnego, dotyczący szkody wynikłej z niewykonania albo nienależytego wykonania zobowiązania.
Andrzej Pazdyga w swojej Kancelarii realizuje darmowe porady prawne.
Prawo gospodarcze i Prawo handlowe
Prawo gospodarcze i Prawo handlowe są powiązane, ale nie są tym samym. Prawo handlowe koncentruje się głównie na profesjonalnym obrocie oraz spółkach. Zakres prawa handlowego jest więc węższy.
Polskie prawo handlowe opiera się przede wszystkim na Kodeksie spółek handlowych. Zgodnie z art. 1 § 1 Kodeks spółek handlowych reguluje tworzenie, organizację, funkcjonowanie i przekształcanie spółek. Art. 1 § 2 wymienia spółki prawa handlowego, m.in. spółkę jawną, komandytową, spółkę z o.o., prostą spółkę akcyjną i spółkę akcyjną.
Warto przeczytać: Co to jest prawo handlowe i czym różni się od prawa gospodarczego?
Co obejmuje prawo gospodarcze w praktyce?
Zakres prawa gospodarczego jest szeroki. Obejmuje wybór formy prowadzenia działalności, rejestrację w CEIDG lub KRS, umowy handlowe, obsługę spółek, finansowanie działalności gospodarczej, windykację, odpowiedzialność członków zarządu, ochronę danych osobowych, ochronę konsumentów i postępowania przed organami.
Formy prowadzenia działalności powinny być dobrane do skali biznesu, ryzyka, liczby wspólników i planów inwestycyjnych. Jednoosobowa działalność gospodarcza jest prosta, ale zwykle wiąże się z osobistą odpowiedzialnością. Spółka z o.o. ogranicza ryzyko wspólników, lecz wymaga przestrzegania zasad reprezentacji i dokumentacji.
Art. 17 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców wskazuje, że działalność gospodarczą można co do zasady podjąć w dniu złożenia wniosku o wpis do CEIDG albo po dokonaniu wpisu do KRS, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Zasady rejestracji działalności gospodarczej trzeba więc oceniać razem z przepisami branżowymi. Niektóre regulacje dotyczące działalności wymagają koncesji, zezwolenia albo wpisu do rejestru działalności regulowanej.
Zasady działalności gospodarczej
Zasady działalności gospodarczej wynikają przede wszystkim z Konstytucji RP i ustawy Prawo przedsiębiorców. Najważniejsza jest wolność działalności, ale nie oznacza ona pełnej dowolności. Art. 9 ustawy Prawo przedsiębiorców stanowi, że przedsiębiorca wykonuje działalność zgodnie z zasadami uczciwej konkurencji, poszanowania dobrych obyczajów oraz słusznych interesów innych przedsiębiorców i konsumentów.
Zasada ochrony konsumentów ma szczególne znaczenie w sprzedaży internetowej, usługach, regulaminach i reklamacjach. Zasady ochrony danych osobowych, w tym RODO, są ważne wszędzie tam, gdzie firma przetwarza dane klientów, pracowników, pacjentów, użytkowników serwisów albo uczestników wydarzeń. Zasady etyki w biznesie mają więc znaczenie nie tylko wizerunkowe, ale również prawne.
Sprawdź:
Zasady przestrzegania prawa gospodarczego
Zasady przestrzegania prawa gospodarczego polegają na takim prowadzeniu firmy, aby ograniczać ryzyko sporów, kar, nieważności umów i odpowiedzialności osobistej. Przestrzeganie prawa gospodarczego obejmuje prawidłowe zawieranie umów, dokumentowanie wykonania usług, kontrolę terminów płatności, sprawdzanie kontrahentów, właściwe oznaczanie przedsiębiorcy, przestrzeganie zasad reprezentacji spółki i reagowanie na pisma z sądu lub urzędu.
Efekty przestrzegania prawa są konkretne: większe bezpieczeństwo, łatwiejsze dochodzenie należności, mniejsze ryzyko sankcji i większa wiarygodność wobec kontrahentów. W praktyce wygrywa ten, kto potrafi wykazać swoje racje dokumentami.
Najczęstsze błędy przedsiębiorców
Do najczęstszych błędów należą: kopiowanie przypadkowych wzorów umów, brak weryfikacji kontrahenta, ustne ustalenia bez potwierdzenia, nieczytanie umów najmu i leasingu, nieprecyzyjne kary umowne, brak procedury odbioru prac oraz ignorowanie pism z sądu lub organów administracji. Stosowanie prawa gospodarczego zaczyna się wcześniej niż w sądzie już przy wyborze formy działalności, podpisaniu umowy, wystawieniu faktury czy rozpoczęciu sprzedaży internetowej.
Źródła prawa gospodarczego
Źródła prawa gospodarczego są rozproszone. Począwszy od Konstytucję RP, ustaw, rozporządzeń po prawo Unii Europejskiej, orzecznictwo i decyzje organów. Trzeba je analizować łącznie, ponieważ jedna sprawa może dotyczyć przykładow prawa cywilnego, handlowego, administracyjnego, podatkowego i ochrony danych.
Prawo gospodarcze krajowe reguluje działalność na rynku polskim. Europejskie prawo gospodarcze wpływa m.in. na konkurencję, ochronę konsumentów, RODO i handel transgraniczny. Międzynarodowe prawo gospodarcze ma znaczenie przy umowach z zagranicznymi kontrahentami i zabezpieczeniu płatności.
Rozwój prawa gospodarczego i wsparcie kancelarii
Rozwój tej dziedziny jest związany z cyfryzacją, handlem internetowym, sztuczną inteligencją, cyberbezpieczeństwem, compliance i rosnącą rolą regulacji unijnych. Przyszłościowe trendy w prawie pokazują, że przedsiębiorcy muszą inwestować w wiedzę. Znajomość prawa gospodarczego jest elementem zarządzania ryzykiem, a nie luksusem przynależnym tylko dla dużych spółek.
Kancelaria prawna pomaga nie tylko wtedy, gdy sprawa trafia do sądu. Wsparcie w zakresie prawa obejmuje analizę umów, przygotowanie dokumentów spółek, negocjacje, zabezpieczanie transakcji, windykację, reprezentację w sporach i bieżące doradztwo.
Adwokat, radca wspiera przedsiębiorców w sprawach, w których potrzebne jest praktyczne zrozumienie prawnych regulacji, ocena ryzyka i dobranie rozwiązania do konkretnej sytuacji.
Dobre doradztwo umożliwia prowadzenie biznesu w sposób bezpieczniejszy, bardziej przewidywalny. Pomoc kancelarii już na początkowym etapie pomaga zapobiegać przyszłym sporom.
Andrzej Pazdyga – Adwokat Toruń
Wnioski dotyczące prawa gospodarczego
Znajomość prawa gospodarczego to fundament bezpiecznego prowadzenia firmy. Określa prawa i obowiązki przedsiębiorców, zasady obrotu gospodarczego, zakres ingerencji państwa oraz odpowiedzialność za decyzje biznesowe.
Najważniejsze informacje o prawie gospodarczym można podsumować prosto: prawo gospodarcze reguluje działalność przedsiębiorców, porządkuje stosunki prawne związane z biznesem, chroni obrót i ogranicza ryzyko.
Adw. Andrzej Pazdyga
