Postępowanie zwyczajne to tryb, w którym sąd rozpoznaje sprawę o wykroczenie, gdy nie ma podstaw by zastosować postępowanie przyspieszone czy tryb nakazowy. Dla osoby wezwanej do sądu oznacza to możliwość przedstawienia swojej wersji zdarzenia i dowodów.
Postępowanie zwyczajne w sprawie o wykroczenie – co to znaczy?
Wykroczenie jest czynem zabronionym odrębnym od przestępstwa. Przykładem może być naruszenie przepisów ruchu drogowego. To, jakie zachowania są wykroczeniami i jakie grożą za nie kary, określa między innymi Kodeks wykroczeń. Przebieg sprawy reguluje natomiast Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w skrócie k.p.w.
Postępowanie zwyczajne jest jednym z trzech sądowych trybów orzekania o wykroczeniach. Pozostałe to postępowanie nakazowe i przyspieszone.
Osobno funkcjonuje postępowanie mandatowe, w którym grzywnę może nałożyć uprawniony organ, na przykład Policja.
Adw. Andrzej Pazdyga
Wyobraź sobie kierowcę, który nie przyjmuje mandatu, bo twierdzi, że nie przejechał na czerwonym świetle. Policja może zebrać dowody i skierować do sądu wniosek o ukaranie. Jeśli sprawy nie da się rozpoznać w trybie nakazowym lub przyspieszonym, trafi ona do postępowania zwyczajnego. Odmowa przyjęcia mandatu sama w sobie nie przesądza o winie.
Sprawdź także: Jakie pytania zadaje sąd na sprawie o ustalenie ojcostwa?
Czym różnią się poszczególne tryby?
| Tryb | Co dzieje się w sprawie? |
|---|---|
| Zwyczajny | Sąd rozpoznaje sprawę o wykroczenie na rozprawie. |
| Nakazowy | Sąd może wydać wyrok na posiedzeniu, bez udziału stron, gdy okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości. |
| Przyspieszony | Sprawę rozpoznaje się szybciej, w szczególnych przypadkach przewidzianych ustawą. |
| Mandatowy | Uprawniony organ może nałożyć grzywnę mandatem; nie jest to wyrok sądu. |
Jeśli otrzymasz wyrok nakazowy, sprawdź pouczenie o sprzeciwie. Gdy nie wniesiesz sprzeciwu w terminie, wyrok się uprawomocni. Warunki wydania wyroku nakazowego określa art. 93 k.p.w.
Warto przeczytać: Spadek po ojcu, który drugi raz się ożenił.
Wszczęcie postępowania – kiedy sprawa trafia do sądu?
Zanim dojdzie do sprawy sądowej, Policja lub inny uprawniony organ może przeprowadzić czynności wyjaśniające. Ich celem jest sprawdzenie, co się wydarzyło, kto mógł popełnić wykroczenie i jakie są na to dowody. Funkcjonariusze mogą między innymi zebrać nagrania, dokumenty oraz relacje świadków. To pierwszy etap postepowania.
Osobę, wobec której istnieją podstawy do skierowania wniosku o ukaranie, należy przed przesłuchaniem powiadomić o treści zarzutu. Ma ona prawo odmówić złożenia wyjaśnień i zgłosić własne dowody. Przepisy kodeksu postępowania mówią jasno o tym w art. 54 par. 6 k.p.w.
Podstawą wszczęcia sprawy przed sądem jest wniosek o ukaranie. Zwykle składa go oskarżyciel publiczny, na przykład Policja. W określonych sytuacjach może to zrobić również pokrzywdzony. We wniosku trzeba wskazać zarzucany czyn i dowody. Sąd ocenia pismo i decyduje, czy wszcząć postępowanie oraz skierować sprawę na rozprawę lub posiedzenie. Może też odmówić wszczęcia, jeśli istnieją ku temu ustawowe podstawy.
Zobacz także: Gdzie zgłosić oszustwo podatkowe i czy można zrobić to anonimowo?
Czy Policja informuje o wszczęciu postępowania?
Tu łatwo o pomyłkę: wezwanie przez Policję w ramach czynności wyjaśniających nie oznacza jeszcze, że sąd wszczął postępowanie. Gdy obwiniony jest zawiadamiany o terminie pierwszej rozprawy, otrzymuje wraz z zawiadomieniem odpis wniosku o ukaranie. Dzięki temu może sprawdzić, jaki czyn mu zarzucono i na czym opiera się wniosek.
Obwiniony, pokrzywdzony i oskarżyciel publiczny – kto jest kim?
Obwiniony to osoba, przeciwko której wniesiono do sądu wniosek o ukaranie za wykroczenie. Wcześniej można mówić o osobie podejrzanej o jego popełnienie.
Obwiniony ma prawo do obrony, także z pomocą obrońcy. Może przedstawiać dowody, przeglądać akta i odmówić składania wyjaśnień.
Adw. Andrzej Pazdyga
Oskarżyciel publiczny przedstawia zarzut przed sądem. W wielu sprawach o wykroczenia jest nim Policja. Pokrzywdzony to osoba, której dobro zostało naruszone przez czyn. W przypadkach przewidzianych ustawą może uczestniczyć w postępowaniu jako oskarżyciel posiłkowy, a niekiedy samodzielnie wystąpić z wnioskiem o ukaranie.
Nazwy tych ról mają praktyczne znaczenie. Jeśli dostaniesz pismo z sądu, sprawdź, w jakim charakterze Cię wezwano. Od tego zależy, jakie uprawnienia i obowiązki opisuje dołączone pouczenie.
Warto przeczytać: Jak zgłosić oszustwo w banku?
Jak wygląda rozprawa w postępowaniu zwyczajnym?
W pierwszej instancji sprawy o wykroczenia rozpoznaje sąd rejonowy. Na rozprawie sąd bada zarzut. Typowe czynności procesowe to wysłuchanie obwinionego, przesłuchanie świadków, analiza dokumentów. Samo wezwanie do sądu nie oznacza, że obwiniony popełnił wykroczenie.
Przed terminem rozprawy przeczytaj wniosek o ukaranie. Zapisz, z którymi twierdzeniami się nie zgadzasz, i przygotuj dokumenty, nagrania lub dane świadków. Zawiadomienie o pierwszej rozprawie zawiera pouczenie o możliwości wskazania dowodów w czasie pozwalającym przeprowadzić je na rozprawie, nie później niż 7 dni od doręczenia zawiadomienia. Informuje też o prawie do odmowy wyjaśnień i możliwości pomocy obrońcy.
Jeżeli otrzymasz wyrok z rozprawy i chcesz go zaskarżyć, sprawdź pouczenie o uzasadnieniu i apelacji. Termin na wniesienie apelacji wynosi 7 dni od otrzymania wyroku z uzasadnieniem. Regulacje kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenie mówią o tym wprost w art.105.. Odwołanie rozpatruje Sąd Okręgowy.
Przeczytaj: Gdzie zgłosić oszustwo SMS?
Postępowanie zwyczajne a postępowanie karne – jaka jest różnica?
Potocznie nawet sprawę o mandat nazywa się „sprawą karną”. W przepisach trzeba jednak odróżnić wykroczenie od przestępstwa. Sprawy o przestępstwa prowadzi się przede wszystkim według Kodeksu postępowania karnego (k.p.k.), a sprawy o wykroczenia według k.p.w. Przepisy k.p.k. stosuje się do wykroczeń tylko wtedy, gdy k.p.w. do nich odsyła.
Przy przestępstwie postępowanie karne może rozpocząć się od śledztwa lub dochodzenia. Ten etap postępowania karnego nazywa się postępowaniem przygotowawczym. Po nm postępowanie karne przechodzi w postępowanie sądowe. Przy wykroczeniu typowa droga wygląda inaczej: najpierw czynności wyjaśniające, następnie ewentualny wniosek o ukaranie i rozpoznanie sprawy przez sąd albo odmowa wszczęcia postępowania. Postępowanie karne rządzi się trochę innymi zasadami niż z te w sprawach o wykroczenia.
Polecamy przeczytać: Co grozi za uchylanie się od płacenia alimentów?
Jeśli nie wiesz, z jaką sprawą masz do czynienia, zajrzyj do otrzymanego pisma. Wniosek o ukaranie i określenie „obwiniony” wskazują na sprawę o wykroczenie.
Ustalenie tego na początku pozwala zastosować właściwe terminy i przygotować obronę do właściwego trybu.
Adw. Andrzej Pazdyga
Autor: Andrzej Pazdyga – adwokat prawa karnego w Toruniu.
