Zniesławienie (tzw. pomówienie) jest przestępstwem uregulowanym w art. 212 § 1 Kodeksu karnego. Polega na pomówieniu innej osoby, grupy osób, instytucji, podmiotu prawnego lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej o takie postępowanie bądź właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania niezbędnego dla danego stanowiska, zawodu bądź rodzaju działalności.
Przedmiot ochrony i zakres
Przepis chroni cześć i dobre imię – społeczny szacunek i reputację osoby pomawianej. Utrata zaufania społecznego bądź zawodowego niesie za sobą niebagatelne skutki stąd ustawodawca uznał za konieczne penalizacje bezprawnych zachowań.
Kto może zostać pomówiony?
Pomawianym może być każda osoba fizyczna, grupa osób (wspólny interes lub trwała więź), instytucja, osoba prawna (np. spółka) lub organizacja niemająca osobowości prawnej (np.wspólnota mieszkaniowa). W przypadku osób zmarłych przewidziane są inne środki ochrony (np. art. 23‑24 KC).
Zniesławienie musi być uskutecznione w formie przekazu do osób trzecich – czyli opublikowanie, rozpowszechnienie, ujawnienie informacji osobom, które mogą je odebrać i ocenić. Wystarczające jest przy tym, aby owe nieprawdziwe treści zostały zakomunikowane choćby jednej osobie.
Sprawdź: https://torun-adwokat.com/prawo-rodzinne/
Niezgodność z prawdą
Zniesławienie zakłada nieprawdziwość treści – fałszywe stwierdzenie faktów lub właściwości. Fakt, że osoba zniesławiająca uważa, że mówi prawdę, nie zwalnia jej z odpowiedzialności karnej za zniesławienie. Chociaż udowodnienie, że zarzut jest prawdziwy, może być obroną w przypadku zniesławienia (art. 213 k.k.), to sama wiara w prawdziwość swoich słów nie jest automatycznym zwolnieniem z odpowiedzialności.
Sprawca musi jednak działać z zamiarem popełnienia czynu (umyślnie) lub przynajmniej przewidywać możliwość popełnienia przestępstwa i się na nie zgodzić.
Warto sprawdzić ofertę: https://torun-adwokat.com/prawo-cywilne/
Odpowiedzialność karna i sankcje
Sankcje za zniesławienie przewidziano w Kodeksie karnym. Za zniesławienie grozi grzywna albo sprawca podlega karze ograniczenia wolności (art. 212 § 1 KK). Za zniesławienie w środkach masowego komunikowania (w tym Internet) grozi do roku pozbawienia wolności, albo grzywna lub ograniczenie wolności (art. 212 § 2 KK).
Popełnienie przestępstwa pomówienia skutkuje też tym, że sąd może nałożyć obowiązek świadczenia dodatkowego („nawiązka”) na rzecz pokrzywdzonego lub organizacji społecznej oraz zobowiązać publikację orzeczenia, celem naprawienia reputacji.
Warto sprawdzić ofertę kancelarii. Sprawdź:
Ustawowe wyłączenia odpowiedzialności – ochrona prawna
W przypadku przestępstwa zniesławienia występują tzw. kontratypy. Kontratypy to okoliczności, które wyłączają bezprawność czynu zabronionego, co oznacza, że zachowanie, które w normalnych warunkach byłoby przestępstwem, w określonych sytuacjach nie jest karane. Innymi słowy, kontratyp to sytuacja, w której czyn, mimo że formalnie spełnia znamiona przestępstwa, nie jest traktowany jako przestępstwo ze względu na okoliczności, w jakich został popełniony.
Wyłączenie bezprawności zniesławienia występuje jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.
Artykuł 213 Kodeksu Karnego stanowi o tym wprost.
Większe wymagania są w przypadku publicznego podnoszenia lub rozgłaszania prawdziwych zarzutów.
Wyłączenie bezprawności następuje gdy prawdziwy zarzut:
- dotyczy postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub
- służy obronie społecznie uzasadnionego interesu.
Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.
Nie ma prawnej definicji społecznie uzasadnionego interesu. Sąd Najwyższy podniósł, że działania w obronie społecznie uzasadnionego interesu wymagają wykazania co najmniej, że krytyka opierała się na informacjach, które zostały rzetelnie i starannie zebrane oraz zweryfikowane, bo tylko krytyka rzeczowa i rzetelna może rzeczywiście służyć dobru ogólnemu i tylko wówczas można mówić o uzasadnionym interesie społecznym.
Polecamy sprawdzić: Podział majątku po rozwodzie
Dopuszczalna krytyka i wypowiedź publiczna
Prawo do krytyki (również wobec osób publicznych) jest chronione jako element wolności słowa, lecz nie może być wykorzystywane jako pretekst dla nieuzasadnionego pomawiania. Przepisy dotyczące zniesławienia, chronią dobre imię i reputację osób przed fałszywymi i szkodliwymi oskarżeniami.
Postępowanie karne, terminy przedawnienia, tryb oskarżenia prywatnego
Przestępstwo zniesławienia ścigane jest na wniosek pokrzywdzonego (oskarżenie prywatne). Wymaga wniesienia prywatnego aktu oskarżenia wraz z opłatą sądową 300 PLN. Przed rozprawą często prowadzi się mediację lub próbę ugody. Sprawy o zniesławienie generalnie co prawda są ścigane z oskarżenia prywatnego, jednak w pewnych sytuacjach prokurator może interweniować i przejąć ściganie. W sprawach o zniesławienie prokurator może bowiem wstąpić do postępowania jako oskarżyciel publiczny, jeśli uzna to za konieczne ze względu na interes społeczny.
Termin przedawnienia to rok od dnia, gdy pokrzywdzony dowiedział się o sprawcy, jednak nie później niż 3 lata od popełnienia czynu.
Sprawdź: Sprawy gospodarcze Toruń
Ochrona cywilna – dobra osobiste i roszczenia cywilne
Na gruncie cywilnym ochrona dobrego imienia przysługuje na podstawie art. 23 i 24 KC. Dotyczy zarówno osób fizycznych, jak i prawnych (poprzez art. 43 KC).
Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych
Środki ochrony cywilnej
Pokrzywdzony może domagać się:
- zaprzestania naruszeń, złożenia oświadczenia/publikacji przeprosin lub sprostowania,
- zapłaty odszkodowania i/lub zadośćuczynienia za krzywdę psychiczną.
Dowód i ciężar dowodu
Domniemywa się bezprawność naruszenia dóbr osobistych – obowiązek wykazania zgodności z prawem spoczywa na osobie, która naruszyła dobra. Powód musi udowodnić fakt naruszenia oraz wysokość szkody.
Polecamy przeczytać: Przepadek samochodu – konfiskata auta za jazdę pod wpływem alkoholu
Wnioski końcowe
Zniesławienie to przestępstwo penalizujące nieprawdziwe informacje mogące zaszkodzić czyjejś reputacji. Ustawodawca przewidział zarówno karę kryminalną, jak i możliwość dochodzenia roszczeń cywilnych. Pomawiający musi się liczyć z odpowiedzialnością finansową. Wolność słowa ma swoje granice, przepisy oraz orzecznictwo tworzą ramy dopuszczalnej krytyki i obszaru ochrony czci. Stawiane zarzuty muszą polegać na prawdzie, a rozpowszechniane publicznie dodatkowo winny być poparte uzasadnionym społecznym interesem lub dotyczyć osoby pełniącej funkcję publiczną.
Autor: Andrzej Pazdyga – Adwokat Toruń
