Niepłacenie alimentów może stanowić przestępstwo niealimentacji, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności, a nawet pozbawienie wolności. Kluczowe pytanie brzmi: kiedy dłużnik alimentacyjny tylko spóźnia się z płatnością, a kiedy staje się sprawcą przestępstwa określonego w Kodeksie karnym?
Obowiązek alimentacyjny – skąd wynika obowiązek płacenia?
Obowiązek alimentacyjny reguluje przede wszystkim Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z art. 128 k.r.o. jest to obowiązek dostarczania środków utrzymania. Najczęściej sprawy alimentacyjne dotyczą dzieci, ale świadczenia alimentacyjne mogą obejmować także innych krewnych.
Art. 133 k.r.o. stanowi, że rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Z kolei art. 135 k.r.o. wskazuje, że zakres alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz możliwości zarobkowych i majątkowych osoby zobowiązanej.
Zobowiązanie do płacenia alimentów nie znika dlatego, że dłużnik uważa je za zbyt wysokie. Dopóki obowiązek płacenia alimentów wynika z wyroku sądu, ugody albo innej umowy, osoba zobowiązana powinna go wykonywać. Gdy sytuacja finansowa rzeczywiście się zmieniła, właściwą drogą jest pozew o obniżenie alimentów albo uchylenie obowiązku alimentacyjnego na podstawie art. 138 k.r.o., a nie samowolne zaprzestanie płatności.
Polecamy przeczytać: Gdzie zgłosić znęcanie się nad dzieckiem i kto może złożyć zawiadomienie?
Niealimentacja – kiedy niepłacenie alimentów jest przestępstwem?
Nie każde opóźnienie oznacza przestępstwo niepłacenia alimentów. Zgodnie z art. 209 § 1 k.k. podlega karze sprawca, który uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości, jeżeli łączna zaległość alimentacyjna stanowi równowartość co najmniej trzech świadczeń okresowych albo opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej trzy miesiące.
Przykład: przy alimentach po 1.000 zł miesięcznie próg odpowiedzialności powstaje, gdy zaległe alimenty osiągną 3.000 zł. W języku potocznym często mówi się o „uporczywym niepłaceniu alimentów” albo „uporczywym uchylaniu”. Obecne brzmienie przepisu skupia się jednak na wysokości zaległości lub czasie opóźnienia. Nadal istotne jest, czy dłużnik alimentacyjny uchyla się od płacenia, czyli czy istnieje zła wola dłużnika, czy obiektywna niemożność zapłaty.
Sprawdź: Co to jest prawo gospodarcze i jakie sprawy obejmuje?
Sankcje za niepłacenie alimentów
Sankcje za niepłacenie alimentów zależą od skutków zachowania dłużnika. W typie tzw. podstawowym wynikającym z art. 209 § 1 k.k. sprawcy przestępstwa niealimentacji grozi kara grzywny, kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności do roku.
Surowsza odpowiedzialność karna wynika z art. 209 § 1a k.k. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Chodzi o sytuacje, w których niepłacenie rat alimentacyjnych powoduje realne zagrożenie dla utrzymania dziecka lub innej osoby uprawnionej: brak pieniędzy na jedzenie, czynsz, leki, ubrania, szkołę, leczenie czy inne podstawowe potrzeby życiowe. Dramatyczna sytuacja materialna osoby uprawnionej może mieć duże znaczenie dla oceny czynu.
Sprawdź i przeczytaj: Co to jest prawo handlowe i czym różni się od prawa gospodarczego?
Kiedy grozi kara więzienia?
Kara więzienia za alimenty nie jest automatyczna. Sam fakt, że istnieją zaległe alimenty, nie oznacza jeszcze, że dłużnik trafi do zakładu karnego.
Sąd ocenia wysokość zadłużenia, czas niepłacenia, sytuację osoby uprawnionej, możliwości zarobkowe dłużnika i jego postawę.
Adw. Andrzej Pazdyga
Pozbawienie wolności grozi przede wszystkim wtedy, gdy dłużnik niepłacący alimentów ma realne możliwości zarobkowe lub majątkowe, ale nie płaci, ukrywa dochody, pracuje „na czarno”, unika komornika, nie podejmuje pracy mimo możliwości albo przeznacza pieniądze na inne cele. Znaczenie może mieć także recydywa, wcześniejszy wyrok sądu, wieloletnie zaległości i brak współpracy z organami.
Częściowe płacenie alimentów może pomóc, ale nie zawsze chroni przed odpowiedzialnością. Jeżeli osoba niepłacąca alimentów wpłaca symboliczne kwoty, a zaległość alimentacyjna nadal rośnie, organy mogą uznać, że nadal dochodzi do uchylania się od obowiązku. Inaczej wygląda sytuacja, gdy dłużnik alimentacyjny płaci regularnie tyle, ile może, szuka pracy, wykazuje dochody, współpracuje z komornikiem i jednocześnie występuje do sądu o obniżenie alimentów. Takie dowody w sprawie alimentacyjnej są kluczowe.
Polecamy: Ile kosztuje intercyza po ślubie?
Egzekucja alimentów, fundusz alimentacyjny i prawo jazdy
Niepłacenie alimentów można ścigać dwutorowo. Pierwsza droga to postępowanie egzekucyjne u komornika. Zgłoszenie do komornika wymaga tytułu wykonawczego, najczęściej wyroku lub ugody z klauzulą wykonalności.
Druga droga to działania administracyjne i karne. Jeżeli występuje bezskuteczność egzekucji alimentów, osoba uprawniona może ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Fundusz alimentacyjny nie zwalnia jednak dłużnika z długu.
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów pozwala też na działania wobec dłużnika alimentacyjnego, w tym wywiad alimentacyjny, oświadczenie majątkowe, zobowiązanie do rejestracji jako bezrobotny, wniosek o ściganie przestępstwa z art. 209 k.k. oraz zgłoszenie do starosty o zatrzymanie prawa jazdy.
Sprawdź naszą ofertę porad prawnych w Toruniu.
Zgłoszenie przestępstwa niealimentacji
Zgłoszenie przestępstwa niealimentacji można złożyć na Policji albo w prokuraturze. W praktyce będzie to zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 209 k.k. oraz, gdy jest to wymagane, wniosek osoby uprawnionej o ściganie przestępstwa.
Ściganie przestępstwa określonego w art. 209 § 1 lub § 1a k.k. następuje co do zasady na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej albo organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli jednak osobie uprawnionej przyznano świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne z powodu bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie odbywa się z urzędu.
Do zawiadomienia warto dołączyć jeśli posiadamy: wyrok sądu lub ugodę, informację o wysokości alimentów, zestawienie zaległości, potwierdzenia wpłat, zaświadczenie od komornika, dokumenty z funduszu alimentacyjnego i opis sytuacji osoby uprawnionej.
Prowadzimy także sprawy związane z podziałem majątku czy spraw rozwodowych w Toruniu.
Czy spłata zaległości pozwala uniknąć kary?
Zgodnie z art. 209 § 4 k.k. nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.
Adw. Andrzej Pazdyga – Kancelaria adwokacka Toruń
W typie kwalifikowanym z art. 209 § 1a k.k. sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli w tym samym terminie sprawca zapłaci całość zaległych alimentów, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu. Ważne: chodzi o całość zaległych alimentów, a nie jedną ratę lub dowolną część długu.
Podsumowanie
Niealimentacja może oznaczać poważne konsekwencje prawne: egzekucję komorniczą, działania organów pomocy społecznej, fundusz alimentacyjny, zatrzymanie prawa jazdy, grzywnę, ograniczenie wolności, a w poważniejszych przypadkach także karę pozbawienia wolności.
Dla osoby uprawnionej najważniejsze są szybkie działania: zgłoszenie do komornika, zgłoszenie do funduszu alimentacyjnego, a gdy zachodzą przesłanki – zgłoszenie do policji lub prokuratury. W sprawach niealimentacji pomoc prawna może mieć kluczowe znaczenie dla sprawnego dochodzenia roszczeń lub obrony przed nimi.
