Zgodnie ze statystykami Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych (PARPA) z uzależnieniem od alkoholu zmaga się co najmniej 700 tys. Polek i Polaków, a ponad 2 miliony obywateli ma problem z jego nadużywaniem. Według danych WHO średnia spożycia alkoholu w Polsce jest wyższa niż średnia europejska, tylko w 2016 roku na jednego mieszkańca przypadało średnio 10,4 litra czystego alkoholu etylowego. Wartość ta z roku na rok sukcesywnie wzrasta.
Badanie trzeźwości pracowników – nowe regulacje kodeksowe
Przeprowadzenie badania trzeźwości może mieć miejsce w dwóch przypadkach, tj. na podstawie uzasadnionego podejrzenia, że pracownik stawił się do pracy pod wpływem alkoholu albo pił alkohol w pracy – te kontrole dotyczą wszystkich pracowników- oraz w wyniku przeprowadzenia tzw. kontroli prewencyjnej – tutaj pracodawcy nadano uprawnienie do kontroli trzeźwości osób należących do grup pracowników wytypowanych (wskazanych) do kontroli w przepisach wewnątrzzakładowych.
Kiedy zachodzi stan nietrzeźwości?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami:
Stan po użyciu alkoholu zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do:
- Stężenia we krwi od 0,2 ‰ do 0,5‰ alkoholu albo;
- Obecności w wydychanym powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.
Stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość w organizmie wynosi lub prowadzi do:
- Stężenia we krwi powyżej 0,5‰ alkoholu albo;
- Obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm3.
Kontrola prewencyjna — nowe przepisy
Ustawodawca w 2023r. nowelizacją kodeksu pracy wprowadził przepisy regulujące kwestie kontroli prewencyjnej trzeźwości pracowników do polskiego obrotu prawnego. Już od 21 lutego 2023 roku, zgodnie z nowym stanem prawny, pracodawcy mają prawo do przeprowadzenia w swoim zakładzie kontroli trzeźwości lub kontroli na obecność substancji działających podobnie do alkoholu wśród swoich pracowników.
Przeczytaj także: Stan nietrzeźwości, a stan po użyciu alkoholu w prawie karnym – co warto wiedzieć?
Praktyczne aspekty
W praktyce oznacza to, że grupa pracowników w stosunku, co do których pracodawca będzie może przeprowadzić badanie trzeźwości, będzie musiała być wytypowana (wskazana) w wewnątrzzakładowych aktach, takich jak: regulaminy pracy, układy zbiorowe czy obwieszczenia (jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy). W stosunku do grup pracowników niewymienionych w przepisach wewnątrzzakładowych przeprowadzenie prewencyjnej kontroli trzeźwości będzie niezgodne z przepisami prawa pracy.
Zgodnie z nowym prawem pracownikami objętymi kontrolą trzeźwości mogą zostać wyłącznie ci pracownicy danej firmy, w przypadku których spożycie alkoholu lub innych środków tożsamych stwarza szczególne zagrożenie dla ochrony życia i zdrowia pracowników, lub innych osób oraz mienia. Ustawodawca w tym zakresie zdecydował się na pozostawienie swobody i nie zawarł w przepisach katalogu pracowników, których pracodawca może objąć kontrolą. Wybór w tym zakresie pozostawił podmiotowi zatrudniającemu.
Kontrola na podstawie uzasadnionego podejrzenia pracodawcy
Pracodawca, który nie zdecydował się na wprowadzenie prewencyjnej kontroli trzeźwości, tj. nie określił zasad jej przeprowadzenia w wewnątrzzakładowych regulacjach, może poddać pracownika procedurze badania trzeźwości w celu stwierdzenia braku alkoholu w organizmie. Tego rodzaju kontrole w zakładzie pracodawca może przeprowadzać wyłącznie w sytuacji, gdy istnieje uzasadnione podejrzenie, że pracownik pojawił się w pracy w stanie po użyciu alkoholu lub w trakcie pracy go spożywał. Przesłanką uzasadniającą przeprowadzenie takiej kontroli jest stan pracownika mogący świadczyć o pozostawaniu przez niego w stanie upojenia alkoholowego np. chwiejny chód.
Ważne jest, iż pracodawca w takiej sytuacji nie może sam sprawdzić trzeźwości pracownika – może jedynie wezwać odpowiednie służby (najczęściej badanie trzeźwości zostanie przeprowadzone przez policję).
Należy pamiętać, że wykonywanie pracy pod wpływem alkoholu, nawet jeżeli pracodawca nie objął danego pracownika profilaktyczną kontrolą trzeźwości, jest naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych, za którą pracownik ponosi odpowiedzialność zgodnie z przepisami prawa pracy.
W przypadku wprowadzenia w swoim zakładzie pracy prewencyjnej kontroli trzeźwości, pracodawca jest zobowiązany poinformować o tym fakcie pracowników, najpóźniej na dwa tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania. W przypadku nowo zatrudnionego pracownika, który zgodnie z przepisami wewnątrzzakładowymi będzie objęty kontrolą trzeźwości, informacja ta powinna mu zostać przekazana – czy to w formie papierowej, czy elektronicznej – przed dopuszczeniem do pracy.
Zapoznaj się także z naszym innym artykułem na temat Nagany od pracodawcy.
Metody badania trzeźwości — rodzaje testów
Podmiot zatrudniający może przeprowadzić weryfikację trzeźwości wyłącznie metodą niewymagającą badania laboratoryjnego trzeźwości tj. za pomocą elektronicznego urządzenia stwierdzającego obecność alkoholu w wydychanym powietrzu z użyciem ustnika (badanie alkomatem).
Przepisy prawa dopuszczają także możliwość kontroli trzeźwości w zakładzie pracy poprzez przeprowadzenie badania wydychanego powietrza przy użyciu analizatora wydechu bez cyfrowej prezentacji wyniku pomiaru lub bez użycia ustnika.
Zlecenie przeprowadzenia badania laboratoryjnego (badania krwi) może zlecić jedynie uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego (Policja) na wezwanie pracodawcy albo osoby odsuniętej od pracy z powodu wykrycia obecności alkoholu lub obecności środków odurzających.
Kancelaria adwokacka Toruń – Andrzej Pazdyga
