Instytucja kuratora rodzinnego odgrywa kluczową rolę w systemie ochrony małoletnich i wsparcia rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Ustanowienie kuratora rodzinnego przez sąd opiekuńczy ma na celu zapewnienie nadzoru, kontroli i pomocy tam, gdzie dobro dziecka może być zagrożone. Obowiązki kuratora rodzinnego wynikają zarówno z przepisów prawa, jak i ze standardów profesjonalnego działania określonych dla kuratorów zawodowych.
Kto może być kuratorem rodzinnym.
Zgodnie z art. 5 Ustawy o Kuratorach Sądowych, kuratorem zawodowym może być mianowany ten, kto:
- posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
- nie był prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe;
- jest nieskazitelnego charakteru;
- jest zdolny ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków kuratora zawodowego;
- posiada tytuł zawodowy:
- magistra uzyskany po ukończeniu studiów na kierunku psychologia lub prawo lub na kierunku związanym z kształceniem w zakresie psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa lub
- magistra, magistra inżyniera albo równorzędny – uzyskany po ukończeniu studiów na innym kierunku i ukończył studia podyplomowe w zakresie psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa;
- odbył aplikację kuratorską;
- zdał egzamin kuratorski.
O ważnej roli jaką pełnią kuratorzy w polskim systemie prawnym świadczy fakt, że zgodnie z przepisami po zdaniu egzaminu kuratorskiego prezes sądu okręgowego niezwłocznie proponuje nawiązanie stosunku pracy przez mianowanie go kuratorem zawodowym. Dodatkowa ranga i odpowiedzialność zawodowa kuratora jest podkreślana poprzez złożenie uroczystego ślubowania przed przed prezesem sądu okręgowego zanim mianowany przystąpi do wykonywania obowiązków kuratorskich.
Warto przeczytać: Prawo do milczenia w polskim porządku prawnym
Zakres zadań i rola kuratora w postępowaniu.
Kurator rodzinny wykonuje orzeczenie sądu w sprawach dotyczących małoletnich, sprawując nadzór nad osobami małoletnimi oraz wspierając rodzinę w przywracaniu prawidłowych funkcji wychowawczych. W ramach wykonywanych czynności kurator ma prawo zapoznać się z aktami sprawy, dokonywać wywiadów środowiskowych. Prowadzi także dokumentację swoich czynności kuratorskich. Sporządza sprawozdania dla sądu oraz monitoruje przebieg postępowania sądowego. W wielu przypadkach kurator rodzinny przeprowadza ocenę warunków bytowych i mieszkaniowych oraz bada sytuację dziecka i sytuację rodziny.
Nadrzędnym celem jego działalności jest ochrona dobra dziecka oraz zapewnienie bezpieczeństwa dziecka. Kurator ocenia relacje między rodzicami a dzieckiem, kontroluje zachowanie podopiecznego, analizuje wpływ otoczenia rodzinnego i diagnozuje problemy, które mogą rzutować na prawidłowy rozwój małoletniego.
Sprawdź także: Dziedziczenie po dziecku
Obowiązki związane z nadzorem i wsparciem.
W ramach prowadzonego nadzoru kurator sprawdza, czy rodzice zapewniają prawidłowe warunki wychowawcze, w tym czy stosują odpowiednie metody wychowawcze i zapewniają odpowiednie warunków do nauki. W sytuacjach wymagających interwencji kuratorzy rodzinni współpracują z instytucjami edukacyjnymi, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, psychologami oraz pedagogami. Istotna jest również współpraca z ośrodkami pomocy społecznej i innymi instytucjami pomocowymi, które mogą udzielić rodzinie kompleksowego wsparcia.
W trakcie sprawowania nadzoru kurator rodzinny może uczestniczyć w mediacjach w rodzinie oraz wspierać rodziców w rozwiązywaniu problemów wychowawczych czy trudnych sytuacji rodzinnych, takich jak przemoc w rodzinie, uzależnienia rodziców, zaniedbania wychowawcze czy konflikty rodzinne. Jego działania obejmują także monitorowanie sytuacji rodziny i gromadzenie informacji o sytuacji dziecka, a w razie potrzeby przygotowanie dokumentacji dla sądu dotyczącej ograniczenia władzy rodzicielskiej bądź jej odzyskania poprzez przywracanie władzy rodzicielskiej.
Sprawdź nasz jeden z ostatnich artykułów na blogu: Instytucja sprostowania prasowego
Współpraca międzyinstytucjonalna.
Profesjonalna działalność kuratora rodzinnego opiera się na ścisłym współdziałaniu z organizacjami i instytucjami. W ramach wykonywanych obowiązków kuratorzy rodzinni współpracują z instytucjami służby zdrowia, dbając o zapewnienie dostępu do opieki medycznej oraz zapewnienie takiej opieki dziecku w sytuacjach nagłych. Niejednokrotnie nadzór kuratora rodzinnego dotyczy również nadzoru nad leczeniem odwykowym rodziców bądź nadzoru nad osobami uzależnionymi.
Kurator może także weryfikować realizację obowiązku szkolnego przez dziecko, wspierać rodzinę w pomocy w spełnianiu obowiązków szkolnych oraz organizować działania ukierunkowane na zapewnienie prawidłowych warunków do rozwoju, dostępu do edukacji i pomocy w organizowaniu nauki.
Polecamy przeczytać: Czy pracodawca może zwolnić pracownika na L4?
Interwencje w sytuacjach zagrożenia.
W szczególnie trudnych przypadkach kurator sądowy może zostać zobowiązany do udziału w procedurze odebrania dziecka, jeżeli wymaga tego bezpieczeństwo małoletniego. Obecność kuratora sądowego w takich działaniach stanowi element kontroli i gwarancję poszanowania praw dziecka oraz zgodności interwencji z przepisami prawa.
Kurator sprawdza również, czy dziecko ma zapewnione odpowiednie warunki higieniczne, dostęp do regularnych posiłków oraz stabilne środowisko wychowawcze. W sytuacji zagrożenia dobro dziecka staje się nadrzędnym kryterium oceny działań rodziców.
Sprawdź: Rozwody Toruń oraz Alimenty Toruń
Znaczenie pracy kuratora i konsekwencje zaniedbań.
Kurator zawodowy, realizując zadania kuratora rodzinnego, odgrywa istotną rolę w systemie ochrony praw dziecka. Jego pomoc, udział w postępowaniach oraz aktywne działania na rzecz rodziny mają na celu zapewnienie odpowiednich warunków do rozwoju i bezpieczeństwa małoletnich.
Konsekwencje niewywiązywania się z obowiązków przez rodziców mogą obejmować nie tylko nadzór kuratora rodzinnego ale też ograniczenie władzy rodzicielskiej, skierowanie rodziny do terapii, czy nawet zastosowanie procedury odebrania dziecka w sytuacjach skrajnych.
Sprawdź naszą ofertę z dziedziny prawa rodzinnego w Toruniu.
Rola kuratora rodzinnego jest zatem wielowymiarowa. Łączy w sobie obowiązki nadzorcze, diagnostyczne, wychowawcze i wspierające. Prawidłowe wykonywanie tych zadań wymaga współpracy z rodziną, różnymi instytucjami oraz konsekwentnego działania nakierowanego na dobro dziecka jako wartości nadrzędnej.
Autor: Andrzej Pazdyga – kancelaria prawna w Toruniu
