Dziedziczenie po dziecku, które zmarło bezpotomnie, stanowi szczególną sytuację w prawie spadkowym. Ustawodawca w Kodeksie cywilnym określił ścisłą kolejność dziedziczenia, a także zasady przechodzenia praw majątkowych w razie braku określonych osób.
Zasady ogólne hierarchia dziedziczenia ustawowego
Zgodnie z art. 931 Kodeksu cywilnego, w pierwszej kolejności do dziedziczenia powołani są zstępni spadkodawcy (czyli dzieci, wnuki, prawnuki, itd.) oraz małżonek. Zstępni dziedziczą w częściach równych, przy czym część spadku przypadająca na małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Gdy zmarły nie pozostawił zstępnych, podział majątku spadkowego następuję między dalszymi krewnymi zgodnie z regułami określonymi w art. 932 i kolejnych Kodeksu cywilnego.
W sytuacji, gdy zmarłym jest dziecko, które nie pozostawiło własnych dzieci ani innych zstępnych, dziedziczenie następuje na zasadach tzw. drugiej grupy spadkobierców ustawowych.
Nie może być spadkobiercą osoba która nie żyje w chwili otwarcia spadku, ani osoba prawna, która w tym czasie nie istnieje. Jednakże dziecko w chwili otwarcia spadku już poczęte może być spadkobiercą, jeżeli urodzi się żywe.
Sprawdź naszą ofertę dotyczącą spraw spadkowych w Toruniu.
Dziedziczenie przez rodziców dziecka
Jeżeli zmarłe dziecko nie miało zstępnych i brak małżonka spadkodawcy, spadek przypada jego rodzicom. Zgodnie z art. 932 § 3 Kodeksu cywilnego, oboje rodzice dziedziczą w częściach równych, a więc każdy z nich nabywa po połowie udziału w całym majątku spadkowym. Warunkiem takiego dziedziczenia jest to, by oboje rodzice żyli w chwili otwarcia spadku, czyli śmierci dziecka.
W przypadku, gdy jeden z rodziców nie dożył otwarcia spadku, całość spadku przypadająca temu rodzicowi przechodzi na rodzeństwo zmarłego. Jeżeli nie żyje również rodzeństwo, dziedziczą zstępni rodzeństwa spadkodawcy (czyli dziedziczą dzieci rodzeństwa, wnuki rodzeństwa itd.)–czyli np. siostrzeńcy i bratankowie spadkodawcy. W przypadku braku takich osób spadek przypada w całości jednemu żyjącemu rodzicowi.
Potrzebujesz adwokata od rozwodów w Toruniu? Napisz do nas!
Dziedziczenie po bezdzietnym – małżonek
Jeżeli zmarłe dziecko pozostawało w chwili śmierci w związku małżeńskim, lecz nie miało dzieci ani innych zstępnych, dziedziczenie następuje na podstawie art. 932 § 1 Kodeksu cywilnego. W takim wypadku małżonek dziedziczy połowę spadku, natomiast w pozostałej części dziedziczą rodzice spadkodawcy – po jednej czwartej udziału każdy.
Warto zaznaczyć, że małżonek dziedziczy tylko wtedy, gdy pozostawał z dzieckiem w związku małżeńskim w chwili śmierci. Separacja prawna, orzeczona przez sąd, może wyłączyć małżonka od dziedziczenia, zgodnie z art. 935¹ KC.
W naszej kancelarii pomagamy także przygotować pisma procesowe. Więcej na stronie: https://torun-adwokat.com/pisma-procesowe/
Dziedziczenie testamentowe
Jeżeli zmarły syn/córka dziecko pozostawił testament, nabycie spadku następuję na podstawie tego dokumentu, chyba że zachodzą podstawy do jego unieważnienia (np. wadliwość formy, brak zdolności testowania, działanie pod wpływem groźby lub błędu).
W ramach testamentu dziecko może powołać dowolną osobę do dziedziczenia, także spoza kręgu najbliższych, jak również dokonać zapisów windykacyjnych czy poleceń. W takiej sytuacji dziedziczenie ustawowe zostaje wyłączone, z zastrzeżeniem prawa do zachowku.
Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Jednakże brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu własnoręcznego, jeżeli nie wywołuje wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do treści testamentu lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
Odwołanie testamentu może nastąpić bądź w ten sposób, że spadkodawca sporządzi nowy testament, bądź też w ten sposób, że w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech, od których zależy jego ważność, bądź wreszcie w ten sposób, że dokona w testamencie zmian, z których wynika wola odwołania jego postanowień.
Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Akt notarialny jest formą polecaną bo minimalizuję ryzyko błędów i złego zrozumienia intencji spadkodawcy.
Potrzebujesz porady prawnej? Więcej szczegółów na stronie: https://torun-adwokat.com/porady-prawne/
Odrzucenie spadku
Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.
Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku. Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Warto przeczytać: Instytucja sprostowania prasowego.
Prawo do zachowku
Jeżeli dziecko sporządziło testament i pominęło osoby, które byłyby powołane do spadku z ustawy mogą oni wystąpić z roszczeniem o zachowek. Zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, o ile dziedziczyliby z ustawy. Mimo pominięcia w testamencie dzięki zachowkowi mają prawo do części majątku.
Wysokość zachowku co do zasady wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadłby danej osobie w drodze dziedziczenia ustawowego. Jeżeli osoba uprawniona do zachowku jest małoletnia lub trwale niezdolna do pracy, przysługuje jej zachowek w wysokości dwóch trzecich tego udziału.
Roszczenia o zachowek należy dochodzić w terminie pięciu lat od ogłoszenia testamentu lub od chwili otwarcia spadku (momentu śmierci spadkodawcy) – w przypadku braku testamentu. Zachowek przysługuje w pieniądzu, a jego wysokość ustala się według wartości spadku ustalonej w chwili jego otwarcia.
Warianty sytuacyjne
W praktyce można wyróżnić kilka typowych wariantów:
- Jeśli dziecko było kawalerem/panną i nie miało dzieci – dziedziczą oboje rodzice po równo.
- Jeśli żyje tylko jeden z rodziców –część dziedziczy on (spadkowy rodzic) a część przypada rodzeństwu zmarłego.
- Jeśli dziecko miało małżonka, lecz nie miało dzieci – małżonek otrzymuje połowę spadku, a rodzice dzielą drugą połowę.
- Jeśli istnieje testament – dziedziczenie następuje według jego postanowień, z uwzględnieniem prawa do zachowku.
- Jeżeli nie ma żadnych spadkobierców ustawowych ani testamentu – spadek przechodzi na Skarb Państwa.
Warto przeczytać: Zmiana nazwiska dziecka po rozwodzie.
Podsumowanie
Dziedziczenie po dziecku, które nie pozostawiło potomstwa, odbywa się w sposób ściśle określony przez przepisy Kodeksu cywilnego. W pierwszej kolejności dziedziczą rodzice, a w razie ich braku – rodzeństwo i ich zstępni. Jeżeli dziecko pozostawało w związku małżeńskim, małżonek dzieli spadek z rodzicami. W przypadku gdy zmarły pozostawił testament dziedziczenie ustawowe ulega wyłączeniu, z zastrzeżeniem uprawnień do zachowku. Każdorazowo należy badać sytuację indywidualnie, uwzględniając istnienie zstępnych, stan cywilny spadkodawcy oraz ważność ewentualnych rozrządzeń testamentowych.
Autor: Andrzej Pazdyga – Adwokat Toruń
