W polskim prawie nie istnieje jeden ogólny termin, po którego upływie całkowicie wygasa prawo do spadku. W praktyce wiele zależy od rodzaju roszczenia, etapu postępowania oraz tego, czy chodzi o stwierdzenie nabycia spadku, zachowek czy odrzucenie spadku.
Samo dziedziczenie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Oznacza to, że dzień otwarcia spadku przypada na moment śmierci spadkodawcy, niezależnie od tego, kiedy zostanie przeprowadzone postępowanie spadkowe.
W praktyce zdarzają się sprawy, w których spadek po zmarłym jest regulowany dopiero po kilkunastu albo kilkudziesięciu latach.
Podstawy prawne dziedziczenia – co mówią przepisy?
Podstawy prawne dziedziczenia reguluje przede wszystkim Kodeks cywilny. Przepisy tam zawarte określają zasady dziedziczenia, krąg spadkobierców oraz terminy związane z przyjęciem lub odrzuceniem spadku.
Zgodnie z przepisami otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy. Nie oznacza to jednak, że automatycznie dochodzi do formalnego potwierdzenia praw spadkobierców ustawowych czy testamentowych do majątku. W tym celu konieczne jest przeprowadzenie sprawy spadkowej.
Przeczytaj: Kredyt w spadku.
Stwierdzenie nabycia spadku – czy istnieje termin?
Stwierdzenie nabycia spadku (możliwość złożenia wniosku) nie przedawnia się. Oznacza to, że nawet po wielu latach można wystąpić o sądowe stwierdzenie nabycia spadku.
Rodzina niekiedy dopiero po dłuższym czasie chce uporządkować kwestie majątkowe albo sprzedać nieruchomość należącą do zmarłego.
Stwierdzenie nabycia może nastąpić:
- w sądzie,
- poprzez akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
Akt poświadczenia dziedziczenia jest szybszą alternatywą dla postępowania sądowego, ale wymaga zgodności wszystkich zainteresowanych co do kręgu spadkobierców i ich osobistego stawiennictwa.
Czy prawo do spadku może się przedawnić?
Czy prawo do spadku wygasa po określonym czasie? Samo prawo do spadku nie ulega przedawnieniu.
Inaczej wygląda jednak kwestia konkretnych roszczeń związanych ze spadkiem. Przedawnienie roszczeń spadkowych dotyczy m.in. roszczeń o zachowek czy niektórych rozliczeń pomiędzy spadkobiercami.
Dlatego należy odróżnić:
- nabycie spadku,
- stwierdzenie nabycia spadku,
- przedawnienie konkretnych roszczeń.
Przedawnienie spadku – co naprawdę się przedawnia?
Pojęcie przedawnienie spadku jest często używane potocznie, choć w praktyce chodzi głównie o przedawnienie roszczeń wynikających z dziedziczenia.
Przedawnienie roszczeń obejmuje:
- roszczenie o zachowek,,
- roszczenia pomiędzy współspadkobiercami,
- roszczenia dotyczące zapisów testamentowych.
Sam fakt, że od śmierci spadkodawcy minęło wiele lat, nie oznacza jeszcze utraty prawa do ubiegania się o spadek.
Termin przedawnienia roszczeń spadkowych – ile wynosi?
Termin przedawnienia roszczeń spadkowych zależy od rodzaju roszczenia.
Najważniejsze terminy przedstawia poniższa tabela.
| Rodzaj roszczenia | Termin |
| Roszczenie o Zachowek | 5 lat |
| Roszczenia z tytułu zapisu | 5 lat |
| Roszczenia pomiędzy spadkobiercami (np. długi spadkowe, rozliczenie nakładów na majątek spadkowy) | 6 lat |
| Oświadczenie o odrzuceniu spadku | 6 miesięcy |
| Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku | brak przedawnienia |
Termin przedawnienia roszczeń liczy się zazwyczaj od momentu określonego w ustawie, np. od ogłoszenia testamentu albo chwili wymagalności roszczenia.
Zachowek – kiedy można dochodzić pieniędzy?
Zachowek chroni najbliższych członków rodziny przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu. Roszczenie o zachowek przysługuje zasdniczo dzieciom spadkodawcy, małżonkowi oraz rodzicom.
Jeżeli zmarły ojciec albo matka przekazali całość majątku jednej osobie, pozostali spadkobiercy mogą domagać się zapłaty odpowiedniej kwoty.
Termin przedawnienia roszczeń spadkowych dotyczących zachowku wynosi obecnie 5 lat. Liczy się od ogłoszenia testamentu a jeśli go nie ma od dnia śmierci spadkodawcy.
Odrzucenie spadku – ile jest czasu?
Odrzucenie spadku przez spadkobiercę musi nastąpić w terminie 6 miesięcy od chwili, gdy spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do spadku.
Termin ten ma ogromne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy w skład spadku wchodzą długi spadkowe.
Odrzucenie spadku oznacza, że dana osoba traktowana jest tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku. W jej miejsce wchodzą następni spadkobiercy ustawowi.
Przyjęcie spadku – jakie są możliwości?
Przyjęcie spadku przez spadkobiercę może nastąpić:
| Możliwości przyjęcia spadku: |
| oświadczenie o przyjęciu wprost |
| oświadczenie o przyjęciu z dobrodziejstwem inwentarza |
| brak złożenia oświadczenia |
Brak reakcji oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Przyjęcie wprost oznacza pełną odpowiedzialność za długi spadkowe całym majątkiem. Natomiast przyjęcie z dobrodziejstwo inwentarza ogranicza odpowiedzialność do wartości odziedziczonego majątku.
Przeczytaj: Dziedziczenie po dziecku
Oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku – gdzie je złożyć?
Oświadczenie o przyjęciu/odrzuceniu spadku można złożyć:
- przed sądem,
- przed notariuszem.
Istotne w obu przypadkach jest zachowanie ustawowego terminu. Jego przekroczenie może powodować bardzo poważne konsekwencje finansowe.
Możliwość przywrócenia terminu – czy to możliwe?
Możliwość uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku istnieje jedynie wyjątkowo.
Może nastąpić np. wtedy, gdy spadkobierca działał pod wpływem błędu działał nie wiedząc o istnieniu długów spadkowych.
Sąd każdorazowo ocenia, czy rzeczywiście zachodzą takie okoliczności . Wymaga to przedstawienia przekonujących dowodów.
Dziedziczenie ustawowe – kto dziedziczy po rodzicach?
Dziedziczenie ustawowe następuje wtedy, gdy zmarły nie pozostawił testamentu albo testament okazał się nieważny.
Kto dziedziczy po rodzicach? W pierwszej kolejności dzieci spadkodawcy oraz małżonek.
Krąg spadkobierców zależy od konkretnej sytuacji rodzinnej, żyjących krewnych. Szczegółowo jest uregulowany w Kodeksie Cywilnym.
Sprawdź: Jak załatwić sprawy spadkowe bez testamentu – procedura krok po kroku
Postępowanie spadkowe – jak długo trwa?
Termin postępowania spadkowego zależy od stopnia skomplikowania sprawy.
Jeżeli pomiędzy spadkobiercami nie ma konfliktu, akt poświadczenia dziedziczenia można uzyskać nawet podczas jednej wizyty u notariusza.
Bardziej skomplikowane sprawy, obejmujące kwestionowanie testamentu albo spory o skład spadku, mogą jednak trwać wiele miesięcy albo nawet lat.
Na długość postępowania wpływa m.in.:
- liczba uczestników,
- konieczność ustalenia kręgu spadkobierców,
- spory dotyczące testamentu,
- ustalanie wartości majątku.
Kwestionowanie testamentu – kiedy jest możliwe?
Kwestionowanie testamentu może nastąpić wtedy, gdy istnieją wątpliwości dotyczące jego ważności.
Najczęściej podnoszone argumenty obejmują:
| Najczęstsze przyczyny podważanie testamentu: |
| brak świadomości testatora |
| działanie pod wpływem groźby |
| podrobienie podpisu |
| naruszenie wymogów formalnych (testament nie będący aktem notarialnym nie jest własnoręczny) |
Dział spadku – co dzieje się po stwierdzeniu nabycia?
Dział spadku służy podziałowi majątku pomiędzy spadkobierców.
Do czasu działu spadku majątek spadkowy stanowi współwłasność wszystkich spadkobierców. Dopiero dział określa, komu przypadną konkretne składniki majątku.
Spadek pomiędzy spadkobiercami może zostać podzielony:
- umownie,
- sądownie.
Znaczenie ma tutaj udział spadkowy każdego ze spadkobierców.
Niegodność dziedziczenia – kto może zostać wyłączony?
Niegodność dziedziczenia oznacza wyłączenie określonej osoby od dziedziczenia.
Może to nastąpić np. wtedy, gdy spadkobierca:
- dopuścił się ciężkiego przestępstwa przeciwko spadkodawcy,
- podrobił testament,
- groźbą wpłynął na treść testamentu.
O niegodności dziedziczenia orzeka sąd.
Sprawdź: Dziedziczenie przedsiębiorstwa – zarząd sukcesyjny
Czy można ubiegać się o spadek po wielu latach?
Tak. Można ubiegać się o spadek nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Najczęściej problem pojawia się jednak nie przy samym nabyciu spadku, lecz przy przedawnieniu konkretnych roszczeń.
Dlatego każda sprawa spadkowa wymaga indywidualnej analizy pod kątem terminów przedawnienia spadku oraz rodzaju dochodzonych praw.
Podatek od spadku – czy po latach nadal trzeba go zapłacić?
Zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego również wiąże się z określonymi terminami.
Najbliższa rodzina może skorzystać ze zwolnienia podatkowego, jeżeli zgłoszenie nastąpi w odpowiednim czasie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Przekroczenie terminu może powodować konieczność zapłaty podatku od spadku.
Najważniejsze terminy – o czym trzeba pamiętać?
Najważniejsze terminy w sprawach spadkowych obejmują przede wszystkim:
- 6 miesięcy na odrzucenie spadku,
- 5 lat na dochodzenie zachowku,
- terminy podatkowe związane ze zgłoszeniem spadku.
Brak reakcji w odpowiednim czasie może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych.
Podsumowanie – czy roszczenia spadkowe się przedawniają?
Samo nabycie spadku oraz stwierdzenie nabycia spadku nie przedawnia się. Oznacza to, że nawet po wielu latach można przeprowadzić postępowanie spadkowe.
Przedawnieniu podlegają jednak konkretne roszczenia spadkowe, zwłaszcza roszczenie o zachowek oraz część roszczeń pomiędzy spadkobiercami.
Dlatego w każdej sprawie należy dokładnie ustalić:
- rodzaj roszczenia,
- moment otwarcia spadku,
- terminy przedawnienia,
- skład i wartość spadku oraz sytuację uposażonych spadkobierców bo może mieć wpływ na sensowność wytaczania roszczeń
Pytania i odpowiedzi
Tak. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku nie przedawnia się. Nawet po wielu latach możliwe jest przeprowadzenie postępowania spadkowego.
Termin wynosi 6 miesięcy od chwili, gdy spadkobierca dowiedział się o powołaniu do spadku. Po tym czasie brak działania oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
Tak. Roszczenie o zachowek przedawnia się po 5 latach. Termin liczony jest od ogłoszenia testamentu albo otwarcia spadku.
Tak, ale tylko wyjątkowo. Sąd może zgodzić się na “przywrócenie terminu” a właściwie na uchylenie się od skutków oświadczenia woli, jeżeli spadkobierca działał pod wpływem błędu, nie znał rzeczywistej sytuacji majątkowej.
Nie zawsze. Dziedziczenie może zostać zmienione testamentem, a w wyjątkowych sytuacjach możliwe jest również uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia.
Autor: Andrzej Pazdyga – adwokat Toruń
